Alle artikelen
Levert tirannicide wat op? Die vraag ligt weer op ieders lippen. En daarmee is een eerste antwoord gegeven: tirannicide levert aandacht en symbolisch machtsvertoon op.
Naar het schijnt wilde Donald Trump met de liquidatie van ayatollah Khamenei Barack Obama overtroeven. In 2018 liet hij al IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi ombrengen en eerder dit jaar liet hij Nicolás Maduro van Venezuela oppakken. Obama kon ‘slechts’ de scalp van Osama Bin Laden (2011) en van de Libische leider Moammar Khadaffi (2011) aan z’n riem hangen. Volgens Trump heeft hijzelf nu ook ‘de gruwelijkste despoot wereldwijd’ uitgeroeid. Excuses voor dit taalgebruik, maar zo probeert het Witte Huis stemming te maken.
Historisch gezien is dat niks nieuws. In 1590 stuurde Filips II een beruchte beloningsbrief naar de familie van Balthasar Gerards, die Willem van Oranje had vermoord. Gerards werd geëxecuteerd en de familie ontving 25.000 kronen. De Spaanse koning prees de ‘grote moed’ en het ‘vurige verlangen’ van deze katholieke dienaar.
Maar levert een tirannenmoord ook de beoogde regime change op? Het antwoord daarop is historisch teleurstellend. Meestal lukt dat niet. De Spaanse terreuractie maakte van Willem van Oranje een martelaar en mobiliseerde juist het verzet tegen de Spaanse overheersing. Regime change lukt alleen wanneer er al serieus voorbereidend werk is gedaan voorafgaand aan de tirannicide. Zo waren zowel de Britse, Amerikaanse en Sovjet-Russische geallieerden al tijdens de oorlog bezig Duitsers te instrueren aan wie ze de opbouw van het nieuwe naoorlogse Duitsland konden toevertrouwen.
Speciale editie: De wederopstanding van China
- Ontdek de lange geschiedenis van de Rode Draak
- Van de Zijderoute tot de Chinese Droom
- Inclusief: het verlies van Taiwan
Lees Historisch Nieuwsblad nu tijdelijk al vanaf 4,99 per maand
- Ontdek onbekende feiten en verbanden met tophistorici
- Lees & luister en krijg volledige toegang
- Papier én digitaal via de Historisch Nieuwsblad-app
En dat is precies wat er in Venezuela en in Iran niet is gebeurd. Niet door de VS, maar ook niet door Europa. Daarom is bij alle terechte kritiek op deze grove schendingen van het internationaal recht door de VS en Israël in Europa ook enige nederigheid en schuldbewustheid jegens het eigen falen op z’n plaats. De Europese hoofdsteden wisten van de mensenrechtenschendingen en onderdrukking van de bevolking. Maar hulpverzoeken van Iraniërs wezen ze af. Pogingen van Iraanse ballingen om aan regime change te werken, werden door de Duitse en andere Europese veiligheidsdiensten meestal vrij snel opgespoord en verijdeld. Waarom? Omdat stabiliteit en handelsbetrekkingen het Europese mantra waren. Wandel durch Handel. Je kon maar beter zaken doen met de tiran dan hem ten val brengen, want wie weet wie er anders met de handelswaar vandoor ging.
Bij alle kritiek op de tirannenmoord zelf, is de echte historische vraag dus eerder: waarom hebben we niet meer gedaan om de Iraanse civiele samenleving op zo’n regime change voor te bereiden? Om regimetegenstanders op te vangen en te helpen? Om mensenrechtenschendingen te documenteren? En om te investeren in training van nieuwe elites? Of nog beter: waarom doen we dat niet alsnog? Of het gaat helpen, weet niemand, maar het is in ieder geval een symbool waar het Iraanse volk zelf wat aan heeft.
Tirannenmoord leidt zelden tot regime change, schrijft Beatrice de Graaf
Levert tirannicide wat op? Die vraag ligt weer op ieders lippen. En daarmee is een eerste antwoord gegeven: tirannicide levert aandacht en symbolisch machtsvertoon op. Naar het schijnt wilde Donald Trump met de liquidatie van ayatollah Khamenei Barack Obama overtroeven. In 2018 liet hij al IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi ombrengen en eerder dit jaar liet...
FvD-oprichter Thierry Baudet flirt al jaren met fascisme
De nieuwe fractievoorzitter Lidewij de Vos moest FvD een respectabel en gematigd gezicht geven. De opzet mislukt grandioos: meerdere kandidaten voor de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart hadden een extreem-rechtse achtergrond. Dat zij bij Forum voor Democratie politiek onderdak vinden, verbaast fascisme-expert Robin te Slaa niet. Zes kandidaats-gemeenteraadsleden van FvD waren eerder actief in de extreem-rechtse organisaties De Geuzenbond en de Nederlandse Volks-Unie (NVU), zo heeft de Volkskrant op 3...
Wereldgeschiedenis van de doodstraf: ophangen, spietsen en vierendelen
De doodstraf als ultieme vergelding roept veel weerstand op. Toch gaat A.J. van Loon daar in zijn boek Met hangen en wurgen nauwelijks op in. Hij concentreert zich op de gruwelijke methoden. In de Verenigde Staten zijn in 2025 maar liefst 47 mensen geëxecuteerd, bijna een verdubbeling ten opzichte van 2024. In tegenstelling tot oud-president Joe Biden, die in de laatste maand als president een heleboel...
Mohammed & Paul: film over westers wangedrag in Tanger
Tanger was vanaf de jaren vijftig tot in de jaren zeventig een vrijhaven voor een westerse culturele elite. Onder hen veel homo’s, omdat in Tanger homoseksualiteit getolereerd werd. Vrijheid blijheid, maar de documentaire Mohammed & Paul: Once Upon a Time in Tangier laat de keerzijde zien. De ‘mythe van Tanger’ wordt het wel genoemd: de gedachte dat de Marokkaanse stad een hippieparadijs was, waarin iedereen gelukzalig blowend in het paradijs leefde. Documentairemaker Nordin Lasfar, opgegroeid in Nederland als...
‘Trucage met foto’s was vermaak, geen manipulatie’
Het internet raakt door AI overspoeld met nepbeelden, maar de fototentoonstelling FAKE! in het Rijksmuseum laat zien dat fotomanipulatie zo oud is als de fotografie zelf. Zo komen er in de collectie beelden van vliegende auto’s en personen met absurd grote hoofden voorbij. Volgens curator en conservator Hans Rooseboom is er wel iets veranderd sinds...
Nederlandse bewakers in concentratiekampen zagen zichzelf als slachtoffer
De Nederlandse mannen en vrouwen die in de concentratiekampen werkten hadden dikwijls een problematische achtergrond. Toch waren de meesten geen gestoorde monsters, toont Hans de Vries. In Amor fati (1946) schrijft Abel Herzberg over wat hij heeft gezien in Bergen-Belsen, het concentratiekamp waar hij met zijn vrouw gevangenzat. Een van de essays gaat over ‘blonde Irmy’, een SS-Aufseherin die door de gevangenen ‘de griet’ wordt genoemd. Een niet al...
Door het vetorecht kon één dwarsliggende stad de hele Republiek lamleggen
Hongarije blokkeert EU-hulp aan Oekraïne door zijn veto uit te spreken. De overige lidstaten moeten daardoor op zoek naar een geitenpaadje om hun miljarden toch bij Zelenski te krijgen. In de achttiende eeuw zorgde het vetorecht in de Republiek ook voor bestuurlijke chaos. Begin achttiende eeuw gold in de Republiek op ieder politiek niveau –...
Charley Toorop had succes in het werk, maar pech in de liefde
Charley Toorop kreeg volop erkenning als kunstenaar, maar in haar privéleven was het tobben. Zo blijkt uit de biografie door Wessel Krul. De portretten van Charley Toorop (1891-1955) zijn meteen herkenbaar: de afgebeelde personen hebben gebeitelde koppen, grote ogen en iets gekwelds. Er zit een onderstroom van agressie in. Toen Toorop begin twintigste eeuw begon te exposeren veroorzaakte haar werk opschudding. Critici vonden het ‘mannelijk’, maar...
MTV zomaar verdwenen? Ik word oud
Het was maar een televisiezender. En ook nog eentje waarvoor je met je afstandsbediening naar de driedubbele cijfers moest doorklikken. Ergens tussen Baby TV en Euronews, in dat digitale niemandsland, hield MTV Music stand. Ballingschap is een groot woord, maar toch: niemand kwam er meer, in die slechte buurt. Ik ook niet. Waarom zou ik?...
In 1921 stond er een malle zwerver op de kieslijst
In 1921 veroverde de drankzuchtige ‘straatartiest’ Had-je-me-maar een zetel in de Amsterdamse gemeenteraad. Hij was naar voren geschoven door een groep anarchisten en plaatste de overheid voor een lastig vraagstuk: hoe moet je in een democratie omgaan met schertskandidaten? ‘Een politiek schandaal,’ kopte De Telegraaf in de vroege ochtend van 28 april 1921. De opwinding...
NAVO-tentoonstelling gestolen en beklad: actievoerders noemden het oorlogshitserij
Antimilitaristische actievoerders hadden het eind jaren zeventig gemunt op een reizende NAVO-tentoonstelling. Ze hekelden de oorlogspropaganda en organiseerden daarom eigen anti-NAVO-exposities. ‘Wat heeft u liever, een atoombom of een neutronenbom?’ In het ochtendgloren lag de Maastrichtse stationshal er treurig bij. Die septembernacht in 1979 hadden onbekenden vrijwel de gehele ‘Nederland 30 Jaar in de NAVO’-tentoonstelling...
Vetorecht was voor de Republiek ook al een groot probleem
Door bestuurlijke chaos dreigde de Nederlandse Republiek ten onder te gaan. Eén dwarsliggende stad of provincie kon de besluitvorming op nationaal niveau verlammen. Dat ging zo niet langer, vond de regent Simon van Slingelandt. Hij maakte een hervormingsplan, dat in Den Haag menigeen in de gordijnen joeg. Lang had Nederland er niet zo beroerd voor...
