Alle artikelen
Toen de eerste wolven zich in 2019 in Nederland vestigden, overheerste het enthousiasme. Maar dat is inmiddels omgeslagen. Op de Utrechtse Heuvelrug hebben jagers een wolf doodgeschoten die betrokken was bij incidenten. De reacties volgen de politieke scheidslijnen. De rechtse partijen zijn tegen de wolf, de progressieve willen het dier beschermen, constateert Dik van der Meulen, die een boek over de paradoxale verhouding van mensen met wolven heeft geschreven. ‘Het is een gepolariseerde discussie.’
Hebben mensen wolven altijd als vijanden gezien?
‘In de prehistorie ontliepen ze elkaar niet. Wolven waren ongevaarlijk voor mensen en behoren tot de vroegst gedomesticeerde dieren. Ze zijn heel vaak en op verschillende plaatsen door mensen getemd, en dat gebeurt nog steeds. Mens en wolf passen bij elkaar: het zijn gezinsdieren met xenofobe trekken. Pas toen mensen zo’n 8000 jaar geleden geiten en schapen gingen houden, veranderde de verhouding: wolven joegen op deze dieren en vormden daardoor een bedreiging. Toen begon ook hun vervolging. In de christelijke cultuur werd de wolf voorgesteld als de hond van de duivel. Toch is er altijd een onderstroom van fascinatie geweest. In de Germaanse cultuur was de wolf een symbool van kracht.’
Bestaat die gespletenheid nog steeds?
‘Ja, die zie je weer terug in de huidige gepolariseerde discussie. De wolf is tegenwoordig een symbool van linkse partijen, terwijl rechts weinig van het dier wil weten. Voor de Tweede Wereldoorlog was het een symbool van de nazi’s. Adolf Hitler was gecharmeerd van wolven. Hij leunde op de Germaanse mythologie: oppergod Odin werd begeleid door raven en wolven. “Adolf” betekent in oud-Duits “edele wolf” en hij liet zich privé “oom Wolf” noemen. De wolf paste bij zijn ideologie.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Natuurliefhebbers zeggen dat wolven ongevaarlijk zijn, maar volgens historische bronnen vielen ze vroeger wel degelijk mensen aan.
‘Dat is incidenteel zeker gebeurd, al kunnen het ook grote honden of hondsdolle wolven zijn geweest. Wolven bleken vooral overlast te veroorzaken als hun gewone voedsel niet beschikbaar was, als het wild door overbejaging was verdwenen. Er zijn verhalen bekend van kinderen die vee hoedden en werden aangevallen. Dan waren de wolven waarschijnlijk op zoek naar prooidieren, die ze in de natuur niet meer konden vinden. Ook in desolate oorlogsgebieden waren wolven gevaarlijk. Maar dat zijn ze niet als ze genoeg te eten hebben, zoals hier in Nederland met veel reeën en zwijnen. De problemen met wolf Bram zijn waarschijnlijk veroorzaakt doordat hij is bijgevoerd.’
‘Wolven veroorzaakten vooral overlast als hun gewone voedsel niet beschikbaar was’
Waarom eten wolven eigenlijk geen mensen?
‘Daar is een evolutionaire verklaring voor. Wolven zijn als diersoort veel ouder dan mensen. Toen die vanuit Afrika naar Azië en Europa trokken, waren de wolven al gespecialiseerd in de jacht op hoefdieren. Ze hebben nooit geleerd dat mensen een prooi zouden kunnen zijn. Datzelfde zie je bijvoorbeeld ook bij orka’s, die eten ook geen mensen.’
Binnenkort verschijnt uw biografie van natuurbeschermer Jac. P. Thijsse. Hoe stond hij tegenover wolven?
‘In zijn boeken met idyllische tekeningen van de Nederlandse natuur komt geen wolf voor, die waren in zijn tijd al verdwenen uit ons land. Maar Eli Heimans, met wie hij veel samenwerkte, had een hekel aan wolven. Indirect mogen we aannemen dat het ook voor Thijsse gold.’
Heeft u zelf al een wolf in Nederland gezien?
‘Vorig jaar, op de Veluwe. Hij keek nieuwsgierig naar mij, maar toen ik dichterbij kwam ging hij ervandoor.’
Dik van der Meulen
(1963) studeerde Nederlandse letterkunde. Hij is biograaf van Multatuli, koning Willem III en prins Bernhard. Over de natuur publiceerde hij onder meer De kinderen van de nacht. Over wolven en mensen (2017/2024). Binnenkort verschijnt Meester in het paradijs. Jac. P. Thijsse en het landschap (440 p. Querido, € 32,99).
‘Mensen zijn wolven pas later als bedreiging gaan zien’
Toen de eerste wolven zich in 2019 in Nederland vestigden, overheerste het enthousiasme. Maar dat is inmiddels omgeslagen. Op de Utrechtse Heuvelrug hebben jagers een wolf doodgeschoten die betrokken was bij incidenten. De reacties volgen de politieke scheidslijnen. De rechtse partijen zijn tegen de wolf, de progressieve willen het dier beschermen, constateert Dik van der...
Hoe Soedan een plunderstaat werd
In de negentiende eeuw onderwierpen de Ottomanen de inwoners van het huidige Soedan. Zo ontstond een kunstmatige staat die alleen in het voordeel werkt van een parasitaire elite. Zij zet het oude Ottomaanse systeem van patronage, intimidatie en plundering nog altijd voort. Het is 20 januari 1841. De tweede Ottomaanse expeditie naar de dan nog...
Druggebruik werd een taboe
De geschiedenis van drugs in Nederland onderzoeken vanuit het perspectief van de gebruikers. Dat is wat een groep historici twee jaar lang heeft gedaan. ‘We willen druggebruik niet romantiseren, we willen het ook niet verketteren, we willen het begrijpen,’ zegt Gemma Blok, projectleider van Drugs Monologen. Onder leiding van Blok, die hoogleraar is aan de...
Amerikanen grijpen steeds terug op de Monroe-doctrine
Met raketten brengt het Pentagon het ene na het andere Venezolaanse schip tot zinken. Trump dreigt met militair ingrijpen om drugsbendes in Venezuela te bestrijden, maar critici denken dat hij uit is op een regime change. Volgens emeritus hoogleraar Patricio Silva zijn we getuige van Trumps interpretatie van de Monroe-doctrine. Dat buitenlands beleid stamt uit...
We hebben weer salons nodig om de goede gesprekken te voeren
Het contrast kon niet groter zijn. Enerzijds de serene salon in Hotel d’Avary, het achttiende-eeuwse stadspaleis waar de Nederlandse ambassadeur in Parijs resideert. En waar ambassadeur Jan Versteeg een Frans-Nederlands gezelschap van wetenschappers en beleidsmakers had uitgenodigd om in alle rust en beslotenheid in gesprek te gaan over de internationale betrekkingen. We spraken over politiek...
Niet iedereen was blij met de Kliko: ‘Mensen donderen hun vuil in die emmer en laten zich niet meer zien’
Drie of vier grote plastic bakken op wieltjes in de tuin: niemand kijkt er meer van op. Maar de ontvangst van de ‘vuilbak’ in de jaren zeventig en tachtig was niet altijd enthousiast. Ondingen zijn het, mopperde een ouder echtpaar dat op een flatje driehoog in Sneek woonde. In de Leeuwarder Courant mochten ze in...
De macht van de landsadvocaat
Nee, de raadpensionaris of landsadvocaat was geen ‘minister-president van de Republiek’. Arnout van Cruyningen legt uit hoe het wel zat. Wie weet nog wie Aert van der Goes, Paulus Buys, Adriaen Pauw, Gaspar Fagel, Isaäc van Hoornbeek of Pieter Steyn waren? Waarschijnlijk doet de naam Jacob Cats wel een bel rinkelen, maar in het collectieve...
‘Nederland moet historische kroegen beter beschermen’
Bruine kroegen verdwijnen in rap tempo. In het boek Authentieke Amsterdamse bruine kroegen onderzoekt stadsgids en curator Peter Quatfass de geschiedenis van 38 historische cafés. Quatfass pleit ervoor om deze kwetsbare kroegen meer te steunen. Hoe ziet een typische Amsterdamse bruine kroeg eruit? ‘Die moet een goed behouden interieur hebben en bruin zijn van kleur,...
VS vielen Grenada binnen om ‘terrorisme’ te bestrijden
De VS dreigen met militair ingrijpen in Venezuela. Hun opstelling past in een lange reeks Amerikaanse bemoeienissen in Zuid-Amerika. Zo vielen ze op 25 oktober 1983 het Caribische eilandje Grenada binnen. ‘Het was een Sovjet-kolonie, gemaakt om terrorisme te exporteren.’ Het Amerikaanse filmpubliek kon in 1986 genieten van een oorlogsfilm over een recent militair conflict...
In de Gevangenpoort zaten opvallend veel vrouwen vast
De Gevangenpoort tegenover het Binnenhof in Den Haag is vooral bekend vanwege het onfortuinlijke lot van de gebroeders Johan en Cornelis de Witt. Deze regenten zaten er opgesloten op verdenking van betrokkenheid bij een aanslag op stadhouder Willem III. Op 20 augustus 1672 werden ze door leden van de plaatselijke schutterijen voor de Gevangenpoort verminkt en vermoord. Vanaf de vijftiende eeuw werden in de Gevangenpoort verdachten opgesloten. Criminelen konden er in voorarrest...
Film over Slag om de Schelde beschuldigt ten onrechte generaal Montgomery
In de film en tv-serie Het grote offensief krijgt de Britse generaal Montgomery de schuld van het moeizame verloop van de geallieerde bevrijding van Zeeland. Hij zou bevelen van hogerhand naast zich neer hebben gelegd. Maar die lezing strookt niet met de historische bronnen, schrijft Tweede Wereldoorlog-kenner Gert Jan Vuyk. Afgelopen zomer ging Het grote...
‘Dorothy had haar brief verstuurd vanuit onze huiskamer’
Emiel Hakkenes verdiepte zich in het Amerikaanse echtpaar John en Dorothy Keur, twee antropologen die de inwoners van een Drents dorp bestudeerden. ‘De brief was geschreven in een hotel waar ik als kind vlakbij heb gewoond.’ Kent u de historische sensatie, zoals door Johan Huizinga omschreven? ‘Jazeker. Mijn recente boek, dat zich afspeelt in het...
