Artikelen geschreven door Bas Kromhout
Anti-oorlogsactivisten probeerden de Dodenherdenking ook in 1969 te ontregelen
De bekladding van het Nationaal Monument op de Dam door vermoedelijk pro-Palestijnse activisten in de vroege ochtend van 4 mei is geen primeur. In 1969 besmeurden activisten niet alleen het Verzetsmonument in Utrecht met rode verf, maar lieten zij ook twee rookbommen afgaan tijdens de Dodenherdenking. Destijds was het Amerikaanse oorlogsgeweld in Vietnam de aanleiding...
Auke Kok: ‘Mussert had je buurman kunnen zijn’
Hij was eerzuchtig, brutaal en zonder empathie. Maar ook getalenteerd, dapper en eigenlijk best charismatisch. Anton Mussert krijgt van zijn biograaf Auke Kok een menselijk gezicht. ‘Ik heb de indruk dat zijn vader altijd over zijn schouder meekeek.’ Het begon met dozen vol brieven en ander persoonlijk materiaal van Anton Mussert. Ze lagen al jaren...
Duitse mythes over honger
In de Duitse herinnering aan de Eerste Wereldoorlog en de nasleep van de Tweede neemt hongersnood een voorname plaats in. Die herinnering is steeds voor politieke doeleinden gebruikt, stelt historicus Anne van Mourik. Van Mourik onderzoekt in haar proefschrift hoe twee perioden van massale honger in Duitsland zijn blijven voortleven in de nationale herinnering. De...
Heemkunde werd bijna een schoolvak tijdens de Duitse bezetting
Tijdens de Duitse bezetting probeerde de collaborerende overheid heemkundig onderwijs in te voeren. Maar het plan verzandde in procedures. De Nederlandse jeugd moest vertrouwd gemaakt worden met de eigen regio, zijn geschiedenis, cultuur en natuur. Heemkundelessen op de middelbare school waren hiervoor het beste middel, dacht Jan van Dam, die in november 1940 aantrad als secretaris-generaal op het departement van Onderwijs. De tijd was er rijp voor: ‘Op...
Brabant liet verhongerende plattelanders in de steek
Toen de provincie Brabant in de Zuidelijke Nederlanden in 1740-1741 werd getroffen door hongersnood, deden de autoriteiten niets om de arme plattelandsbevolking te helpen. Uit een artikel van historicus Seb Verlinden in het Tijdschrift voor Economische en Sociale Geschiedenis rijst het beeld op van een bestuurlijke elite die alleen oog had voor zijn eigen belangen. De crisis werd veroorzaakt...
Nieuw boek bevat honderden niet eerder gepubliceerde foto’s van de Duitse inval
De Duitse inval in mei 1940 is nog nooit zo uitgebreid in beeld gebracht als in het fotoboek En ineens was het oorlog. De honderden foto’s brengen de oorlog dichtbij. De sergeant ligt plat op de grond. Zijn hoofd, waar de helm vanaf is gerold, naar je toe. Je ziet niet zijn ogen, wel zijn...
Bescherm handelsvloot weer zoals in de Tweede Wereldoorlog, zegt onderzoeker
De marine en de koopvaardij moeten weer leren in konvooi te varen, net als tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dat zegt historicus en marineofficier Matthijs Ooms, die promotieonderzoek deed naar maritieme handelsbescherming in de twintigste eeuw. ‘Het escorteren van koopvaardijschepen in konvooien werd als methode ontwikkeld in de Eerste Wereldoorlog en geperfectioneerd in de Tweede,’ vertelt Ooms. Terwijl Nederland bezet was,...
Democratie komt op 4 en 5 mei centraal te staan
‘In een tijd waarin radicalisering en polarisatie alledaagse begrippen zijn geworden en er wereldwijd in toenemende mate sprake is van conflictsituaties, wijst het Nationaal Comité 4 en 5 mei op het belang van een weerbare democratische rechtsstaat.’ Dat staat in het beleidsplan voor de periode 2026-2031. De les van de Tweede Wereldoorlog is volgens het...
Joodse vluchtelingen kregen een kille ontvangst in de Cariben
Joden en niet-Joden die vluchtten voor de Duitse bezetter en over de hele wereld verstrooid raakten, hebben na de Tweede Wereldoorlog weinig aandacht gekregen. Het proefschrift van Rosa de Jong brengt daarin verandering. Enkele duizenden Joodse Nederlanders, niet-Joodse echtgenoten, verzetsmensen en Engelandvaarders vluchtten tot eind 1942 uit het bezette Nederland via Frankrijk naar Spanje en...
Flexibele calvinisten verloren de religieuze concurrentiestrijd op Java
Waarom hebben de Nederlanders niet heel Java tot het calvinisme bekeerd? Volgens de pas gepromoveerde historicus Alexander van der Meer lag het niet aan de zendelingen en predikanten. Zij waren bereid aanpassingen te doen aan de lokale cultuur. Terwijl Spaanse missionarissen bijna de hele Filipijnen katholiek maakten, lukte het Nederlandse zendelingen amper het calvinisme te...
Hoe wordt een foute vrouw weer goed?
Vrouwen die tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerden met de bezetter, werden na de bevrijding geïnterneerd. De meesten mochten na een jaar zonder veroordeling naar huis, maar bleven onder toezicht van een reclasseringsambtenaar. Wat was het doel van de reclassering? Wanneer vond de overheid dat ‘foute’ vrouwen waren veranderd in ‘goede’ vrouwen? Dat heeft historicus Lieke Speerstra uitgezocht op...
Hamid II: een ‘grijze’ sultan in Indië
Zoals in elke oorlog waren er in het Nederlands-Indonesische conflict van 1945-1949 mensen die duidelijk partij kozen, en mensen die een tussenpositie innamen. Een van deze ‘grijze’ personen was sultan Hamid II van Pontianak, West-Borneo. Hamid, geboren in 1913, was ‘een man die nergens bij hoorde’, concludeert zijn onlangs gepromoveerde biograaf Katja Paijens. De sultanszoon volgde een opleiding...