Home Duitse mythes over honger

Duitse mythes over honger

In de Duitse herinnering aan de Eerste Wereldoorlog en de nasleep van de Tweede neemt hongersnood een voorname plaats in. Die herinnering is steeds voor politieke doeleinden gebruikt, stelt historicus Anne van Mourik.

Een Duitse man zoekt in vuilnisbakken naar iets eetbaars. Hamburg, 1946.
Een Duitse man zoekt in vuilnisbakken naar iets eetbaars. Hamburg, 1946.

Bas Kromhout

Hoofdredacteur

Gepubliceerd op: 24 maart 2026

Van Mourik onderzoekt in haar proefschrift hoe twee perioden van massale honger in Duitsland zijn blijven voortleven in de nationale herinnering. De eerste hongerperiode deed zich voor tijdens de Eerste Wereldoorlog, als gevolg van een geallieerde blokkade van de Duitse zeehavens. De keizerlijke regering greep de nood aan om propaganda te voeren tegen de Britten en hun ‘oneervolle’ strijdmethoden. Ook na de oorlog werd de herinnering aan de hongerblokkade levend gehouden, omdat ze een alternatieve verklaring bood voor de pijnlijke nederlaag. De nazi’s concludeerden dat Duitsland voor zijn voedselvoorziening nooit meer afhankelijk mocht zijn van het buitenland, maar eigen Lebensraum moest bezitten.

Direct na de ineenstorting van Hitlers regime heerste er opnieuw honger. De herinnering aan deze periode was verschillend in Oost- en West-Duitsland. Schoolboeken in de DDR gaven de schuld aan het kapitalisme, die in de Bondrepubliek vertelden dat het Wirtschaftswunder juist een einde aan de ellende maakte. Na de Duitse hereniging is het collectieve daderschap belangrijker geworden in educatie en zijn de hongerverhalen naar de achtergrond verdwenen. Met één uitzondering: de ontberingen van Duitsers die na de oorlog werden verdreven uit Oost-Europa worden vergeleken met het lot van hedendaagse vluchtelingen.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 4 - 2026

Nieuwste berichten

Sport en gymnastiek moesten Nederlanders voorbereiden op oorlog
Sport en gymnastiek moesten Nederlanders voorbereiden op oorlog
Artikel

Sport en gymnastiek moesten Nederlanders voorbereiden op oorlog

Meer Nederlanders aan het sporten krijgen is al jaren overheidsbeleid, want bewegen is gezond. Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne is er een argument bijgekomen: sport bevordert de nationale weerbaarheid. Dit was meer dan een eeuw geleden zelfs de belangrijkste reden waarom onderwijzers en militairen pleitten voor verplichte gymlessen en meer sportaccommodaties. Fysieke...

Lees meer
Beatrice de Graaf
Beatrice de Graaf
Column

Beatrice de Graaf: ‘De beschaving sterft aan een netwerkinfarct’

Als de hedendaagse beschaving ten onder gaat, gebeurt dat niet door invallen van Vandalen. Noch door natuurrampen. En evenmin door een atoomoorlog. Maar het zal geschieden door overbelasting van webservers, telecomcentrales en data-opslagplaatsen. De afgelopen weken stonden de kranten vol nieuws over oorlog en conflict, nieuwe schermutselingen rond de Straat van Hormuz, een opleving van...

Lees meer
Vanuit een reddingssloep kijken bezoekers naar beelden van de Titanic.
Vanuit een reddingssloep kijken bezoekers naar beelden van de Titanic.
Recensie

Nieuwe Titanic-tentoonstelling draait vooral om spektakel

De rondreizende tentoonstelling Titanic: An Immersive Voyage is nu te zien in de Jaarbeurs van Utrecht. Het internationale entertainment bedrijf achter de tentoonstelling belooft met ‘innovatieve technologieën’ het verhaal van de scheepsramp tot leven te wekken. De makers hebben daarbij meer oog voor sensatie dan geschiedenis. Het eerste wat bezoekers bij binnenkomst zien is een...

Lees meer
Gesloten afdelingen van de East Birmingham Hospital tijdens de pokkenuitbraak in 1978.
Gesloten afdelingen van de East Birmingham Hospital tijdens de pokkenuitbraak in 1978.
Artikel

Hoe konden de pokken uit een Engels lab ontsnappen?

Een lek in een laboratorium veroorzaakte in 1983 een MKZ-uitbraak, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. Vijf jaar eerder ontsnapte er een veel dodelijker virus uit een lab. De WHO stond op het punt om de pokken uitgeroeid te verklaren, toen de ziekte plotseling opdook in de Engelse stad Birmingham. Het kostte de wereld 300...

Lees meer
Loginmenu afsluiten