De onafhankelijkheid van Amerika werd verankerd in een heiligverklaard document

Ook de laatste twijfelaars waren nu voorvechters van onafhankelijkheid geworden. Onder hen was John Adams, afgevaardigde van Massachusetts en een van de gezaghebbendste stemmen. Na de heropening van het Congres in maart 1776 concludeerde hij dat het Continental Congress was opgeschoven van ‘het vechten van een halve oorlog naar driekwart oorlog’. 

Op 10 mei namen de afgevaardigden een voorstel van Adams aan. Hij adviseerde de kolonies om nieuwe overheden in te stellen ‘onder het gezag van de bevolking’. Ook moesten ze verklaren ‘dat de uitoefening van elk gezag onder de Kroon volkomen zou worden onderdrukt’. Vijf dagen later nam het Continental Congress een resolutie aan, waarin stond dat de kolonies nieuwe regeringen moesten vormen ‘voor het behoud van de interne vrede, deugdzaamheid en goede orde, en ook voor de verdediging van hun levens, vrijheden en eigendommen’. Volgens Adams was dit ‘de belangrijkste resolutie die ooit in Amerika werd uitgesproken’. Door hun eigen besturen te vormen, verklaarden de kolonies ieder voor zich de onafhankelijkheid. 

Op 7 juni 1776 kwam Virginia met een resolutie die stelde dat de kolonies ‘vrije en onafhankelijke staten’ zijn. Het Second Continental Congress vormde toen al meer dan een jaar het feitelijke bestuur van de kolonies, zonder dat de Engelsen dat konden verhinderen. Namens Massachusetts steunde Adams de resolutie. Maar staten als Pennsylvania, New York, South Carolina en New Jersey moesten hun achterban nog raadplegen voor ze akkoord konden gaan. Toch benoemde het Congres op 11 juni alvast een commissie, bestaande uit Franklin, Adams, Thomas Jefferson, Roger Sherman en Robert Livingston. Zij kregen de opdracht een onafhankelijkheidsverklaring op te stellen, ‘voor het geval het Congres het daarover eens wordt’. 

Eerder had het Congres alvast een bureau van buitenlandse zaken opgezet. Het werd geleid door Franklin en had de opdracht contact te leggen met Frankrijk, Spanje, de Nederlanden en andere mogelijke bondgenoten. Om ‘het hof van de wereldopinie’ te bereiken, had het bureau een verklaring nodig die duidelijk maakte waarom de Amerikanen deden wat ze deden. Adams stelde voor dat Jefferson, als vertegenwoordiger van de belangrijkste staat, Virginia, een eerste versie zou opstellen. 

Jefferson was verrast dat Adams hem hiervoor benaderde. Maar Adams was overtuigd van zijn keuze en droeg drie argumenten aan: ‘Reden één: je komt uit Virginia en een burger uit Virginia moet aan het hoofd staan van deze zaak. Reden twee: ik ben onuitstaanbaar, verdacht en impopulair. Jij bent in alles het omgekeerde. Reden drie: je kunt tien keer beter schrijven dan ik.’ 

Adams en Jefferson waren in die tijd nog geen vrienden, maar wel collega’s en co-revolutionairen. Ze vormden een bijzonder koppel. Adams was klein, rond en recht voor z’n raap, snel gekwetst. Jefferson was lang, slungelig, elegant en ongrijpbaar. Adams altijd betogend en redenerend, Jefferson koel en geheimzinnig, alsof hij, aldus Adams, ‘debat en discussie zag als een verstoring van de natuurlijke harmonie in zijn hoofd’. Adams was verstandig genoeg om de enige man te vragen die op zo’n korte termijn van de verklaring een document kon maken dat het beoogde effect zou hebben. Hij mocht dan jaloers van aard zijn, ook voor Adams stond het resultaat voorop.

Jefferson baseerde zich op documenten die hij kende, zoals de historicus Pauline Maier heeft laten zien. Ze spoorde verschillende ‘breukdocumenten’ op, verklaringen die het rechtvaardigden om te breken met de bestaande orde. Een van de bekendste, een favoriet van de Founding Fathers, was die voor de Glorious Revolution, de opstand waarbij de Engelsen in 1688 koning Jacobus II hadden ingeruild voor stadhouder Willem III en zijn vrouw Maria Stuart. In een voetnoot noemt Maier als ‘precedent’ het Plakkaat van Verlatinghe (1581), waarin de Verenigde Nederlanden betoogden dat de Spaanse koning Filips II een tiran was. Het vertoont gelijkenis met de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring. Vooral later, bij het opstellen van de grondwet, zou de Republiek tot voorbeeld dienen. 

Maier toont hoe Jefferson leentjebuur speelde, al wijst ze erop dat het in de achttiende eeuw goed gebruik was om oude documenten als basis te nemen en die te verbeteren. Het werd als eervol gezien om hetzelfde net wat mooier of compacter te zeggen. Zo gebruikte Jefferson veel van de retoriek en de argumentatie van George Masons Declaration of Rights, een voorloper van de Bill of Rights, en deel van Virginia’s eigen verklaring van onafhankelijkheid. De kolonie had op 15 mei als eerste formeel afstand genomen van de Engelse koning en had de afgevaardigden in Philadelphia opdracht gegeven te streven naar onafhankelijkheid. Masons tekst was net gepubliceerd in een krant in Philadelphia. Het is zeker dat Jefferson die krant heeft gezien en sommige bewoordingen zijn inderdaad vrijwel gelijk.  

Natuurlijk wilde Jefferson ook aansluiten bij de gebruikelijke rechtvaardigingen om de bestaande orde omver te werpen. Die hadden meestal dezelfde opzet: een filosofische inleiding en daarna een gespecificeerde aanklacht tegen de aangesproken machthebber, met als conclusie de formele uitspraak dat onafhankelijkheid nu onvermijdelijk was. De mooie woorden uit de verklaring die ons tegenwoordig aanspreken, zetten ons dan ook op het verkeerde been. Indertijd concentreerden de afgevaardigden zich juist op de nauwkeurig opgesomde klachten over George III. 

Jefferson had in 1774 al een voorstudie gedaan voor het First Continental Congress. De verklaring die hij nu schreef was een compacte en krachtige samenvatting van klassiek Whig-denken, de Britse partij die zich verzette tegen absolute monarchie. De Whig-filosoof John Locke was een bron van inspiratie voor de Amerikaanse revolutionairen. Jefferson benadrukte het recht van de bevolking om de wijze van bestuur te veranderen als die onderdrukkend werd. Legitimiteit, betoogde hij, komt voort uit de instemming van de bestuurden. Als een regering deze instemming ontbeert, ontbeert ze moreel gezag. 

Jefferson slaagde erin om politiek-filosofische gedachten en de ideeën van de revolutionaire leiders om te zetten in precies en schitterend proza. Het begin kon nauwelijks beter. De eerste paragraaf stelde enigszins spijtig vast dat je soms oude banden moet verbreken en dat het een natuurrecht is om dat te doen. Al moet je er wel de redenen voor geven.  

Dan volgt die beroemde tweede paragraaf: ‘Wij achten deze waarheden vanzelfsprekend, dat alle mensen gelijk geschapen zijn, dat ze door hun Schepper gezegend zijn met bepaalde onvervreemdbare rechten, waaronder het recht op leven, vrijheid en het najagen van geluk.’ ‘Geluk’ is een magere vertaling van wat in die tijd werd omschreven met ‘happiness’. Dat woord betekende bij John Adams bijvoorbeeld ‘easy, comfort, security’, alles wat een samenleving en een individueel leven aangenaam kon maken. Niet een persoonlijke gemoedsstemming dus, maar een staat van sociale tevredenheid, zowel privaat als publiek. 

Aan het eerste concept had Franklin meegewerkt. Zoals veel schrijvers was Jefferson dol op zijn eigen woorden en vond hij het moeilijk te schrappen. Franklin maakte de tekst minder hoogdravend. Daarna was de groep tevreden, maar dat gold niet voor het Congres. Dat verwijderde meer dan een kwart van de tekst, al betrof dat vooral de lijst van klachten over George III. Belangrijk was dat het verwijt verdween dat de koning verantwoordelijk was voor de slavernij in Amerika. De Zuidelijke staten wilden niet dat slavernij op deze manier als een kwalijke zaak werd neergezet. 

Het Congres keurde de historische openingssectie van de verklaring goed en schrapte daarin alleen wat overbodige woorden. Maier noemt deze gezamenlijke redactie ‘een van de grote wonderen in de geschiedenis’. Daar dacht Jefferson toch echt anders over. Hij was furieus over de wijzigingen en bleef zijn hele leven volhouden dat het origineel beter was. Wie de verschillende versies van de teksten vergelijkt, ziet dat Jefferson ongelijk had. 

Ietwat verongelijkt zei John Adams later dat er weinig nieuws zat in de Onafhankelijkheidsverklaring. Hij had niet helemaal ongelijk. Het was allemaal al eens eerder gezegd en bediscussieerd. Maar dat was het punt niet. De verklaring en de aanname ervan op 4 juli 1776 waren een politieke en diplomatieke gebeurtenis. Hier verklaarden dertien voormalige kolonies dat ze een republikeins bestuur opzetten in een wereld van monarchieën, met de waarden en normen van de Verlichting. De Onafhankelijkheidsverklaring was de geboorteakte van de Verenigde Staten.  

In de loop van de negentiende eeuw kreeg de preambule een heel eigen betekenis als geloofsbelijdenis van het land. Niet voor niets begon Abraham Lincoln zijn Gettysburg Address, een herformulering van Amerikaanse idealen, met een verwijzing naar de Onafhankelijkheidsverklaring en Jeffersons woorden over idealen en normen.  

Waarom een republiek beter was dan een monarchie, staat nergens mooier verwoord dan in Common Sense van Thomas Paine. ‘We hebben de macht om de wereld opnieuw te laten beginnen,’ had hij geschreven. Paine was optimistisch over de toekomst: ‘De eenmaal verlichte geest kan niet opnieuw donker worden.’ Op de valreep van de 250ste verjaardag van deze Verenigde Staten mag je hopen dat hij nog steeds gelijk heeft.