Vreemd. Natuurlijk eindigen eeuwen op een rond getal, en natuurlijk zegt dat niets over de werkelijkheid. Alsof de geschiedenis zich op oudejaarsavond om twaalf uur omdraait en op een andere zij gaat liggen omdat wij dat hebben afgesproken. De historie kent geen voorkeur voor mooie ronde cijfers, behalve misschien in Nieuwpoort. Wij zijn het die kantelpunten zien en lijnen trekken, omdat een verhaal nu eenmaal beter bekt wanneer het een begin en einde heeft. Maar iedere poging in de recente geschiedenis tot wat ‘epochalisering’ heet, is een slag in de lucht.
Corona zou een cesuur zijn, zo beweerden een hoop mensen plechtig toen het virus om zich heen greep. Het was zelfs zo’n enorme manifestatie, academici zouden met ‘toegepaste geschiedenis’ moeten helpen om deze gloednieuwe era te doorgronden, betoogden vier historici doodserieus in de NRC. Ondertussen lijkt de ziekteverwekker uit Wuhan weinig meer dan een hinderlijke onderbreking van ons kroegbezoek, zeker geen gebeurtenis die een duidelijk voor en na had. Anderen beweren met droge ogen dat Joe Biden de laatste twintigste-eeuwse president was, met Trump is een onbeschoft nieuw tijdvak begonnen.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Misschien spreken historici zo graag over lange en korte eeuwen om diepgang in het eigen denken te suggereren: alleen zij nemen de subtiele breuklijnen waar. De grote Eric Hobsbawm bedacht dat de twintigste eeuw slechts van 1914 tot 1991 liep. Echt? De Eerste Wereldoorlog en de bijbehorende vredesonderhandelingen waren nog heel erg negentiende-eeuws. Zo zijn we aan Duitstalige Belgen en Italianen gekomen, de napoleontische reflex om gebieden en mensen in te pikken was in 1919 nog springlevend. Zelfs in 1945 speelden we nog Congres van Wenen, daar weten ze in Elten en Tüddern alles van.
Het grootste probleem is dat deze indelingen zo makkelijk falsificeerbaar zijn. Je kunt met dezelfde stemmige methodiek als Hobsbawm betogen dat de negentiende eeuw zelfs nu nog niet is afgelopen. Kijk maar, we bewegen ons voort in voertuigen die toen zijn uitgevonden, zoals de trein, de auto en – met een beetje smokkelen – het vliegtuig. We leven nog altijd onder de gesel van alle ismen die toen zijn bedacht, van nationalisme tot socialisme. Zelfs de robber barons zijn helemaal terug, en geheel in de geest van Jules Verne verdient de rijkste van allemaal zijn geld met raketten. Dus welkom in de negentiende eeuw, we zijn er nog wel even mee bezig.
