Artikelen geschreven door Rob Hartmans
Andries Sternheim was niet intellectueel genoeg
De Nederlander Andries Sternheim werkte jaren voor de Frankfurter Schule, maar hoorde er nooit helemaal bij. Dat kostte hem zelfs zijn leven. In de ideeëngeschiedenis van de twintigste eeuw neemt de zogenoemde Frankfurter Schule nog altijd een belangrijke plaats in. De denkers die verbonden waren aan het Institut für Sozialforschung, dat in 1924 in Frankfurt was opgericht, trachtten het gedachtegoed van Marx en Freud te combineren. Ze deden sociaal-economisch én...
De wieg van het Westen stond niet alleen in Rome en Athene
Ontstond ‘de westerse beschaving’ rond de Middellandse Zee? Nee hoor, zo betoogt Josephine Quinn. In de Oudheid was vooral sprake van netwerken tussen Azië, Afrika en Europa, die elkaar onderling beïnvloedden. Er heeft nooit een afgebakende voorloper van de westerse cultuur bestaan. Vaak worden Athene en Rome aangewezen als de belangrijkste locaties waar de westerse...
Erfprins Willem Frederik wilde de orde herstellen, maar zijn militaire avontuur mislukte
In 1799 versloegen Franse en Bataafse troepen bij Alkmaar een Brits-Russische invasiemacht. Joost Rosendaal geeft een levendige beschrijving van dit militaire avontuur en de pogingen van orangisten de oude orde te herstellen. Nadat stadhouder Willem V begin 1795 met zijn familie naar Engeland was gevlucht en met steun van Franse troepen de Bataafse Republiek ontstond,...
Twee biografieën over Franz von Siebold tonen zijn brandende ambitie
Ontdekkingsreiziger Franz von Siebold introduceerde in Europa de blauwe regen, de hortensia en de hosta. In Leiden opende hij een museum over Japan. Hij was ambitieus, ijdel en egocentrisch. Wellicht had het hem gevleid dat er nu maar liefst twee boeken over hem zijn verschenen. Een over de relatie met zijn dochter en een over...
Nederlanders belandden in een Spaans concentratiekamp
Een bont gezelschap van Nederlandse Joden, Spanjestrijders, Engelandvaarders, spionnen en nazi’s belandde in een Spaans concentratiekamp. Edwin Winkels reconstrueert hoe het hun verging. Tijdens de Spaanse Burgeroorlog in de jaren dertig liet generaal Francisco Franco, leider van de rebellerende nationalisten, een paar honderd concentratiekampen bouwen. In totaal werden hier, ook na de overwinning van Franco...
Overheden creëren onbedoeld markten voor misdadigers
Naarmate staten beter zijn georganiseerd en meer wetten maken, raken er ook steeds meer zaken verboden. En dat is een kolfje naar de hand van de georganiseerde misdaad, zo laat Mark Galeotti zien in Homo criminalis. Misdadigers verdienen juist aan handel in zaken die de overheid heeft verboden. Dat was vroeger zo en dat is...
De macht van de landsadvocaat
Nee, de raadpensionaris of landsadvocaat was geen ‘minister-president van de Republiek’. Arnout van Cruyningen legt uit hoe het wel zat. Wie weet nog wie Aert van der Goes, Paulus Buys, Adriaen Pauw, Gaspar Fagel, Isaäc van Hoornbeek of Pieter Steyn waren? Waarschijnlijk doet de naam Jacob Cats wel een bel rinkelen, maar in het collectieve...
Pieter Vreede: een democraat die niet van tegenspraak hield
Patriot Pieter Vreede was voor een democratisch staatsbestel en pleitte voor afschaffing van de slavernij. Maar toen hij in 1798 na een coup aan het bewind kwam, vertoonde hij despotische trekjes en werkte hij mee aan zuiveringen. Ondanks zijn sleutelrol bestond er geen biografie van hem, maar Dirk Alkemade heeft nu in deze leemte voorzien. ...
Het halve gezin stierf aan cholera
Negentiende-eeuws Nederland werd geteisterd door ziektes en grote delen van de bevolking leefden in erbarmelijke omstandigheden. Owen Lammertink en Mayra Murkens laten zien hoe moeizaam ziektes werden bestreden. Soms lijkt het lezen van geschiedenisboeken op ramptoerisme. Dan zit je in je behaaglijke woning of op een idyllisch vakantieadres en lees je over oorlog, genocide, bloedig...
Gevoel dat de wereld snel verandert ontstond in de negentiende eeuw
Wie nu terugkijkt op zijn leven, heeft het gevoel dat er veel is veranderd. Maar voor 1800 vonden mensen juist dat veel hetzelfde bleef. Zo blijkt uit de studie van Arianne Baggerman naar Nederlandse dagboeken en autobiografieën. In de jaren vijftig van de vorige eeuw haalde onderwijzer en schrijver Cor Bruijn, bekend van Sil de...
Piet de Rooy neemt de lezer in zijn nieuwste boek mee op avontuur
In een meanderend verhaal laat Piet de Rooy zien hoe de mens grip probeert te krijgen op de werkelijkheid. En dat doet hij op een hoogstpersoonlijke manier. Zijn nieuwste boek De tijd, de waarheid en de geschiedenis is geen streng wetenschappelijke studie, maar een zoektocht langs talloze bezienswaardigheden en verrassende vergezichten. Hoe onze wereld in...
Indringende foto’s van het laatste oorlogsjaar
Onlangs namen René Kok en Erik Somers na ruim 45 jaar afscheid van het NIOD, waar ze onderzoek deden naar visuele bronnen over de bezetting en menig fotoboek samenstelden. Hun afscheidsboek is De ondergedoken camera, met iconisch werk van een verzetsgroep van fotografen. Het is onmogelijk om níét aan de kinderen in Gaza en Darfur...