Het stalinisme van Lie Alma

Lie Heijnen werd in Emmen geboren in een katholiek gezin dat nauwelijks het hoofd boven water kon houden. Maar vanwege haar schrandere verstand mocht ze doorleren. Aan de kloosterschool in Munsterscheveld haalde ze een akte voor het lager onderwijs. Als piepjonge onderwijzeres moest ze lesgeven aan klassen met meer dan veertig straatarme kinderen van wie er velen in plaggenhutten woonden. Onder invloed van het socialisme was Lie inmiddels van haar geloof gevallen, zodat ze nergens een vaste aanstelling kreeg. Na een mislukt huwelijk vertrok ze in 1935 naar Amsterdam, waar ze met tijdelijke baantjes in haar onderhoud voorzag.

Hier werd ze actief in linkse organisaties, zoals de Internationale Vrouwenbond voor Vrede en Vrijheid (IVVV) en het Wereld Vrouwen Comité tegen Oorlog en Fascisme (WVC). Ook werd ze propagandist van het Centraal Wuppertal Comité, dat zich inzette voor politieke gevangenen die in die Duitse stad in monsterprocessen tot zware straffen werden veroordeeld. In die hoedanigheid probeerde ze in 1936 vergeefs deze processen bij te wonen. Vanaf dat jaar zette ze zich ook in voor de hulp aan het republikeinse kamp in de Spaanse Burgeroorlog en werd ze voorzitter van de Commissie Hulp aan Spanje.

Al deze organisaties waren direct of indirect verbonden met de communistische partij, al probeerden ze altijd de schijn te wekken dat dit niet zo was. Uiteraard gaat de auteur daarop in, maar de wijze waarop doet vermoeden dat ze niet scherp heeft hoe rücksichtslos landelijke communistische partijen werden aangestuurd vanuit Moskou. Omdat Lie Alma (ze hertrouwde met de bekende kunstenaar Peter Alma) nooit officieel lid is geweest van de CPN, vraagt De Leede zich af hoever haar sympathie met het communisme ging. Terwijl uit alles blijkt dat Alma lange tijd een overtuigde stalinist was. Vaak werden belangrijke activisten met opzet buiten de partij gehouden, om door te kunnen gaan voor ‘neutrale’ sympathisanten. De Leede onderzoekt niet of Alma bewust op afstand werd gehouden door de partij. Van de 10.000 leden in 1940 achtte de CPN er slechts 2000 voldoende ‘betrouwbaar’ om een illegale organisatie mee op te bouwen. In ieder geval meldt De Leede weinig over eventuele verzetsactiviteiten tijdens de oorlog. Alma zat een half jaar gevangen, maar dat was wegens haar activiteiten voor het Wuppertal-comité. Doordat De Leede het karakter van de communistische beweging onvoldoende doorgrondt, blijft de lezer met vragen zitten.