Alle artikelen
Bijna 2000 Nederlanders belandden tijdens de Tweede Wereldoorlog in concentratiekamp Mauthausen. De meesten overleefden dat niet.
‘Laat varen alle hoop, gij die hier binnentreedt.’ Zo luidt het opschrift boven de poort van de hel in Dantes meesterwerk La Divina Commedia. De eerste vier woorden vormen de titel van Gerben Posts boek over Nederlandse gevangenen in concentratiekamp Mauthausen. Auschwitz werd ooit de ‘anus mundi’, het kontgat van de wereld, genoemd. Mauthausen was, volgens Post, de hel.
Het is een indrukwekkend, maar moeilijk boek om te lezen. Dat heeft niet te maken met de schrijfstijl, maar met de heftigheid van het onderwerp. Van de circa 195.000 gevangenen in Mauthausen overleefde de helft de oorlog niet. Van de 1950 Nederlandse gevangenen stierven er 1716: een sterftepercentage van 88 procent. Dat dit zo hoog lag, komt doordat de meeste Nederlandse slachtoffers Joods waren.
De bekendsten onder hen zijn de Joodse mannen die in februari 1941 uit Amsterdam werden weggevoerd, wat leidde tot de Februaristaking. In 2021 reconstrueerde historica Wally de Lang in haar boek De razzia’s van 22 en 23 februari 1941 in Amsterdam hun droeve lot. Veel van hen kwamen in Mauthausen terecht. Niemand overleefde dat kamp. Ze stierven door uitputting – dagelijks moesten ze zware stenen uit de steengroeve sjouwen. Ze werden ziek, pleegden zelfmoord of werden vermoord.
Post leunt in het eerste deel van zijn boek sterk op De Langs studie en bespreekt uitgebreid haar belangrijkste ontdekking: dat op 13 en 14 augustus 1941, enkele maanden vóór Adolf Hitlers principebesluit om alle Joden te vernietigen, 150 van hen in kasteel Hartheim werden vergast. Dit gebeurde als onderdeel een programma om gevangenen te ‘euthanaseren’. Zij waren de eerste Nederlandse Holocaustslachtoffers die vergast werden.
In de jaren 1942–1945 belandden andere groepen Nederlanders in Mauthausen en de buitenkampen. Vaak waren het mensen die eerder in Dachau of Buchenwald hadden gezeten. Hun overlevingskansen waren iets groter, al stierven ook velen van hen.
In mei 1945 werd het kamp bevrijd. Gevangenen namen wraak op kapo’s en vermoordden enkelen van hen op wrede wijze. De kampcommandant ontliep zijn straf: hij vluchtte, werd enkele weken later alsnog gearresteerd, maar raakte daarbij dodelijk gewond. Van de 61 beklaagden in het proces tegen de kampbewaking belandden er 49 aan de galg. De Nederlandse overlevenden proberen de herinnering aan wat zij hebben doorgemaakt levend te houden en richten de Stichting Vriendenkring Mauthausen op. Gerben Post schreef dit macabere monument voor hen.
Laat varen alle hoop. Nederlandse gevangenen in Mauthausen
Gerben Post
372 p. Prometheus, € 27,50
Duizenden Nederlanders belandden in de hel van Mauthausen
Bijna 2000 Nederlanders belandden tijdens de Tweede Wereldoorlog in concentratiekamp Mauthausen. De meesten overleefden dat niet. ‘Laat varen alle hoop, gij die hier binnentreedt.’ Zo luidt het opschrift boven de poort van de hel in Dantes meesterwerk La Divina Commedia. De eerste vier woorden vormen de titel van Gerben Posts boek over Nederlandse gevangenen in...
‘De middeleeuwers hebben al onze problemen al eens meegemaakt’
Wie een krant openslaat, leest over tal van crises: van het veranderende klimaat tot zorgen over de kwaliteit van het onderwijs en de opkomst van nepnieuws. In Het Ministerie van Middeleeuwse Zaken schrijft Cécile de Morrée samen met twaalf andere wetenschappers aanbevelingen voor deze moderne uitdagingen, geïnspireerd op inzichten uit de Middeleeuwen. Wat bedoelt u...
Criminelen belandden in strafkamp aan de andere kant van de oceaan
Europese mogendheden zetten misdadigers eeuwenlang op de boot naar hun overzeese gebieden. Die moesten er hard werken in strafkolonies. De hoop was dat ze door de barre omstandigheden hun leven beterden. Het moest een wetenschappelijke missie lijken. In werkelijkheid had de veertig maanden durende tocht van het korvet Principessa Clotilde naar Azië een heel ander doel. De Italiaanse kapitein Carlo Alberto Racchia had van zijn regering de opdracht gekregen om...
‘Zestiende-eeuwers zagen executies niet als entertainment’
Isabel Casteels werd ontroerd door het gedrag van toeschouwers bij een executie. ‘Ze baden voor het zielenheil van de terdoodveroordeelde.’ Kent u de historische sensatie, zoals door Johan Huizinga omschreven? ‘Jazeker, het is datgene wat je blijft verwonderen, waardoor je als historicus je best doet om je in het verleden te verplaatsen. Dat geldt althans voor mij. Ik heb me niet voor niets gespecialiseerd in de vroegmoderne tijd. Juist omdat deze periode voor ons vreemd aanvoelt,...
Bescherm handelsvloot weer zoals in de Tweede Wereldoorlog, zegt onderzoeker
De marine en de koopvaardij moeten weer leren in konvooi te varen, net als tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dat zegt historicus en marineofficier Matthijs Ooms, die promotieonderzoek deed naar maritieme handelsbescherming in de twintigste eeuw. ‘Het escorteren van koopvaardijschepen in konvooien werd als methode ontwikkeld in de Eerste Wereldoorlog en geperfectioneerd in de Tweede,’ vertelt Ooms. Terwijl Nederland bezet was, werden alle...
De wieg van het Westen stond niet alleen in Rome en Athene
Ontstond ‘de westerse beschaving’ rond de Middellandse Zee? Nee hoor, zo betoogt Josephine Quinn. In de Oudheid was vooral sprake van netwerken tussen Azië, Afrika en Europa, die elkaar onderling beïnvloedden. Er heeft nooit een afgebakende voorloper van de westerse cultuur bestaan. Vaak worden Athene en Rome aangewezen als de belangrijkste locaties waar de westerse...
Chinese toeristen krijgen een nepversie van Europa voorgeschoteld
Ik loop door München, dat kan niet anders. Kletskoek, kijk die balkonnetjes, het is Parijs. Wacht even, toch York of een andere historische Engelse stad, zulke gevels heb je niet in Frankrijk. Nee, ik ben niet krankzinnig geworden, de namen van al deze steden flitsten door mijn hoofd toen ik recent door het Vinpearl Resort...
Erfprins Willem Frederik wilde de orde herstellen, maar zijn militaire avontuur mislukte
In 1799 versloegen Franse en Bataafse troepen bij Alkmaar een Brits-Russische invasiemacht. Joost Rosendaal geeft een levendige beschrijving van dit militaire avontuur en de pogingen van orangisten de oude orde te herstellen. Nadat stadhouder Willem V begin 1795 met zijn familie naar Engeland was gevlucht en met steun van Franse troepen de Bataafse Republiek ontstond,...
Extreem-rechtse partijen bleven na de oorlog lang rommelen in de marge
Tot ver in de jaren zestig hielden Nederlandse oud-nazi’s zich vooral in het geheim bezig met onderlinge hulp en eerherstel. Daarna traden rechts-extremisten steeds openlijker naar buiten. Ze pleitten voor een ‘blank en veilig’ Nederland. In de nacht van 20 op 21 augustus 1983 werd de 15-jarige Antilliaanse Kerwin Duinmeijer in Amsterdam met een knipmes doodgestoken. De dader was de 16-jarige skinhead Nico Bodemeijer. De reden: Kerwins huidskleur. ‘Jij moet terug naar je...
De invoering van de dienstplicht: jongemannen moesten naar het front
Militaire dienst was tijdens de Koude Oorlog vooral een vervelende onderbreking van een studie of carrière. Maar in vroeger tijden moesten tienduizenden dienstplichtige Nederlanders echt hun leven wagen aan het front. Vóór het bestaan van een algemene dienstplicht waren oorlogvoerende regeringen en landheren vooral afhankelijk van betaalde beroepssoldaten. Na een verloren slag konden ze niet...
Amerikaanse piraten maakten de Rode Zee onveilig en werden schatrijk
Eind zeventiende eeuw was een carrière als piraat in steden als New York en Boston breed geaccepteerd. De Britse regering liet dat toe – tot haar eigen handelsbelangen in het gedrang kwamen. Maar tegen die tijd hadden piraten al hun stempel op de samenleving gedrukt. In oktober 1694 verscheen in de ruw geplaveide straten van New York, dat toen nog amper 4000 zielen herbergde, een...
Stalin hongerde de Oekraïners uit om hun verzet te breken
In 1932 wilde Jozef Stalin het tegendraadse Oekraïne voor eens en voor altijd omvormen tot voorbeeldige Sovjetrepubliek. Zijn methode? Een combinatie van zuiveringen en een door mensenhanden veroorzaakte hongersnood. ‘Ik herinner me een moeder die meer op een schaduw leek dan op een mens. Ze stond langs de kant van de weg en haar broodmagere...
