Erfprins Willem Frederik wilde de orde herstellen, maar zijn militaire avontuur mislukte

In 1799 versloegen Franse en Bataafse troepen bij Alkmaar een Brits-Russische invasiemacht. Joost Rosendaal geeft een levendige beschrijving van dit militaire avontuur en de pogingen van orangisten de oude orde te herstellen.

Nadat stadhouder Willem V begin 1795 met zijn familie naar Engeland was gevlucht en met steun van Franse troepen de Bataafse Republiek ontstond, leek de rol van de familie Oranje-Nassau in Nederland uitgespeeld. Maar vooral de oudste zoon van de voormalige stadhouder, ‘erfprins’ Willem Frederik, legde zich er niet bij neer. Aan het hof van zijn zwager, de Pruisische koning Frederik Willem III, smeedde hij plannen om met Pruisische, Britse en Russische hulp de oude orde in Nederland te herstellen.

Maar de Pruisische koning wilde geen oorlog met Frankrijk, zodat eind augustus 1799 een Brits-Russische interventiemacht van 42.000 man in Noord-Holland landde. Er vonden bloedige confrontaties plaats. Nadat in de Slag bij Castricum op 6 oktober 500 Britten en 1200 Russen waren gesneuveld en velen krijgsgevangen waren gemaakt, capituleerden ze in Alkmaar en trokken zich terug.

In Het Oranjecomplot beschrijft Joost Rosendaal dit militaire avontuur en de pogingen van de erfprins, de latere koning Willem I, om met hulp van Oranjegezinde aristocraten, oud-regenten en officieren een contrarevolutie te ontketenen. Al ruim voor de invasie had hij in het geheim een inlichtingennetwerk opgetuigd. Ze probeerden de Bataafse marine over te laten lopen en een legertje Oranjegezinde ballingen viel Oost-Nederland binnen, waarna op verschillende plaatsen in Twente en de Achterhoek contrarevolutionaire opstanden plaatsvonden en het nieuwe bestuur werd aangevallen.

Vooral Rosendaals gedetailleerde beschrijving van de orangistische contrarevolutie in het oosten van Nederland maakt dit boek bijzonder. Hierover was tot nog toe weinig bekend. Duidelijk wordt dat de erfprins en zijn aanhangers het verlangen onder de bevolking naar herstel van het ancien régime sterk hadden overschat. Interessant is ook dat Rosendaal parallellen trekt met het heden, waarbij hij de nadruk legt op de tegenstellingen tussen ‘stad en platteland’ en de onvrede met wat ‘daar in Den Haag’ wordt besloten.