Alle artikelen
Tijdens de Romantiek ontstond een egocentrisch wereldbeeld. Individuele gevoelens waren voortaan de maat der dingen. Andrea Wulf beschrijft dat aan de hand van een generatie denkers in het Duitse stadje Jena. ‘De mens moet zijn wat hij is,’ vond filosoof Fichte.
Het is mogelijk dat de argeloze lezer van dit boek over een groep Duitse dichters en denkers rond 1800 zich enigszins ergert aan de eerste bladzijden, omdat de schrijfster hier uitweidt over haar onconventionele ouders, haar lange tijd chaotische levenswandel en ongehuwd moederschap, en de ontwikkeling van haar schrijverschap. Als je zoiets al verwacht, dan eerder achter in het boek, in een dankwoord of verantwoording. Totdat je snapt waarom ze dit doet: dit boek gaat immers over het ontstaan van de Romantiek, waarin het ‘ik’ centraal kwam te staan. Persoonlijke beleving, authenticiteit en wilskracht werden belangrijker dan conventies, voorschriften en wetten. De vrijheid om het leven naar eigen wens en inzicht in te richten kreeg absolute prioriteit, en deze revolutie in het denken heeft ongelooflijke invloed uitgeoefend op de westerse samenleving. Na het heliocentrische wereldbeeld van Copernicus werd nu het egocentrische wereldbeeld dominant – het ik als middelpunt van het universum.
Wilt u meer recensies van historische boeken lezen? Schrijf u dan in voor onze gratis maandelijkse boekennieuwsbrief.
De opvattingen van Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) zijn van groot belang geweest voor deze intellectuele omwenteling, waarin de rede en de natuurwetten van de Verlichting gezelschap kregen van het gevoel en de verbeeldingskracht. Maar Wulf besteedt terecht aandacht aan een groep denkers en schrijvers die tussen 1794 en 1806 werkzaam was in het Duitse universiteitsstadje Jena. Hoewel er slechts 4500 mensen woonden, was dit stadje met twee bibliotheken en zeven boekhandels ruim een decennium een brandpunt van intellectuele vernieuwing. Goethe en Schiller ontmoetten elkaar in Jena, waar in vergelijking met de rest van Duitsland behoorlijke vrijheid heerste. Maar het was vooral een jongere generatie die, onder de indruk van de Franse Revolutie, de romantische revolutie ontketende. De filosoof Johann Gottlieb Fichte plaatste het ik centraal in zijn denken: ‘De mens moet zijn wat hij is, omdat hij dát wil zijn en gelijk heeft dat hij dat wil zijn.’ Dit klinkt nogal duister, maar wellicht oefende het juist daarom grote aantrekkingskracht uit.
Naast Fichte maakten ook Friedrich en August Wilhelm Schlegel deel uit van de Jena-kring. De spil werd gevormd door de vrouw van de laatste, Caroline Schlegel, die later zou trouwen met de eveneens in Jena actieve filosoof Friedrich Schelling. Ook de dichter Novalis behoorde tot deze groep, plus nog wat minder bekende figuren, terwijl de bekende natuurvorser Alexander von Humboldt eveneens enige tijd in Jena verbleef. Rebelse genieën is een zinderend groepsportret, waarin niet alleen de filosofie aan bod komt, maar Wulf ook meeslepend schrijft over een eindeloze reeks rivaliteiten, ruzies en liefdesaffaires.
Rebelse genieën. De eerste romantici en de uitvinding van het ik
Andrea Wulf
586 p. Atlas Contact, € 39,99
Het begin van het ik-tijdperk
Tijdens de Romantiek ontstond een egocentrisch wereldbeeld. Andrea Wulf beschrijft dat aan de hand van een generatie Duitse denkers.
Drie keer gekaapt op de terugreis
Uit een paar dozen papieren weet Roelof van Gelder het levensverhaal te destilleren van de Zeeuwse koopman Jan Bekker Teerlink.
De eeuwige Hollandse hebzucht
Sywert van Lienden en zijn compagnons staan terecht voor oplichterij. Nederlanders zijn vaak geroemd om hun handelsgeest, maar de zoektocht naar rijkdom leidde geregeld tot zwendel.
Een mozaïek van culturen
Aan de hand van Ravenna laat de Britse historicus Judith Herrin zien hoe het West-Romeinse Rijk zich ontwikkelde – en ten onder ging.
De vele kanten van T.S. Eliot
Honderd jaar geleden verscheen The Waste Land van T.S. Eliot. Historicus Rob Hartmans beschrijft het leven van de lastige, maar briljante dichter.
Het noodlot van Lemberg
Ooit was lviv een multiculturele metropool met een rijke Joodse geschiedenis. De twintigste eeuw bracht het noodlot: de Polen werden massaal verdreven en de Joden werden vrijwel uitgeroeid.
Alleen wonen was in de jaren zestig al in trek
Vanwege de krapte op de woningmarkt stellen jongeren het samenwonen steeds langer uit. Alleen wonen is populair, een trend die al in de jaren zestig door de overheid werd aangewakkerd.
‘Rusland stookte conflict in Nagorny Karabach steeds op’
Op 1 januari 2024 houdt de zelfverklaarde republiek Nagorny-Karabach op te bestaan. Het conflict over de enclave kent een lange geschiedenis die begint bij de Russische tsaren.
‘Sterke vrouwen en idealisten vormden de opstand van de geuzen’
In verhalen over de Tachtigjarige Oorlog worden geuzen vaak omschreven als bloeddorstige mannen. Wie waren de geuzen werkelijk?
Historischnieuwsblad.nl is vernieuwd
Met trots presenteren we u het nieuwe ontwerp van historischnieuwsblad.nl.
De ontwrichtende erfenis van Albanië
Premier Rutte neemt deel aan een top in Albanië die in het teken staat van de samenwerking tussen de EU en de Westelijke Balkanlanden. Albanië wil dolgraag lid worden van de Europese Unie, maar zit al sinds 2004 in de wachtkamer omdat het corruptie en zware misdaad niet effectief weet te bestrijden. Die zijn een erfenis van de jaren negentig, toen het land in totale anarchie verkeerde.
Musk is niet de eerste mediamagnaat die het vuurtje opstookt
Eind negentiende eeuw zetten twee Amerikaanse mediamagnaten de verhoudingen met Spanje op scherp. Uit sensatiezucht duwden Joseph Pulitzer en William Hearst de VS richting een oorlog.
