Alle artikelen
Waarom hebben de Nederlanders niet heel Java tot het calvinisme bekeerd? Volgens de pas gepromoveerde historicus Alexander van der Meer lag het niet aan de zendelingen en predikanten. Zij waren bereid aanpassingen te doen aan de lokale cultuur.
Terwijl Spaanse missionarissen bijna de hele Filipijnen katholiek maakten, lukte het Nederlandse zendelingen amper het calvinisme te verspreiden op Java. De traditionele uitleg is dat de katholieken hun geloofspraktijk soepel aanpasten aan de inheemse cultuur. Calvinisten zouden daar te rigide voor zijn geweest.
Maar op dit beeld is veel af te dingen, concludeert Van der Meer in zijn proefschrift, dat de periode 1700-1850 beslaat. Ook calvinistische predikanten speelden in op de behoefte van de inheemse bevolking aan magische rituelen, door nadruk te leggen op de sacramenten zoals de doop en het heilig avondmaal. Ook gingen zij pragmatisch om met bekeerlingen die minder werden aangetrokken door het geloof dan door de kerkelijke armenzorg. Dat gold voor veel huisslaven die werden vrijgelaten op voorwaarde dat zij zich bekeerden.
Predikanten pasten zich ook op andere manieren aan de lokale omstandigheden aan. Zo lieten zij oogluikend toe dat VOC-dienaren concubines hadden. Ook hielden zij de koloniale hiërarchie in stand. In theorie was elke lidmaat van de gereformeerde kerk gelijk, maar in Batavia waren er aparte kerken voor Nederlands-, Portugees- en Maleissprekenden, waarin de hiërarchie duidelijk tot uitdrukking kwam.
Ondanks hun flexibiliteit verloren de calvinistische zendelingen op Java de concurrentiestrijd met de islam.
Beeld: De Nieuwe Hollandse Kerk (links) in Batavia. Ets door Franz Xaver Habermann, circa 1755-1779.
Flexibele calvinisten verloren de religieuze concurrentiestrijd op Java
Waarom hebben de Nederlanders niet heel Java tot het calvinisme bekeerd? Volgens de pas gepromoveerde historicus Alexander van der Meer lag het niet aan de zendelingen en predikanten. Zij waren bereid aanpassingen te doen aan de lokale cultuur. Terwijl Spaanse missionarissen bijna de hele Filipijnen katholiek maakten, lukte het Nederlandse zendelingen amper het calvinisme te...
Ignatius van Loyola was de generaal van de omstreden jezuïeten
In een periode van religieuze strijd stichtte Ignatius van Loyola een nieuwe kerkelijke orde: de jezuïeten. Ze beloofden eeuwige armoede, kuisheid en gehoorzaamheid. Maar als onderwijzers en biechtvaders van wereldlijke heersers kregen ze ook veel macht – en dat riep weerstand op. Inigo Lopéz van Loyola las het liefst ridderromans over strijdbare edelmannen en aantrekkelijke...
In Trumps balzaal zie je de invloed van Versailles
De Franse koning begon ermee en daarna wilden andere vorsten het ook: een paleis beladen met goud, marmer en spiegels. Allemaal imiteerden ze Versailles. In 1662 besloot de Franse koning Lodewijk XIV dat het bescheiden jachtverblijf dat zijn vader bij Versailles had laten bouwen moest uitgroeien tot het centrum van zijn rijk. Het nieuwe paleis...
Trumps bewondering voor Poetin doet denken aan een historische bromance
Donald Trump noemt Vladimir Poetin een ‘genie’ en een ‘sterke leider’. Tot ongenoegen van zijn NAVO-bondgenoten stelde de Amerikaanse president samen met Moskou een 28-puntenplan op, dat wordt gezien als een capitulatie voor Oekraïne. In de achttiende eeuw zette een onverwachte vriendschap tussen Frederik de Grote van Pruisen en de Russische tsaar Peter III de...
Moord op Mirabal-zussen kost dictator Trujillo zijn kop
Met de moord op de Mirabal-zussen op 25 november 1960 overspeelde dictator Rafael Trujillo van de Dominicaanse Republiek zijn hand. Daarna maakte het verzet met Amerikaanse steun een einde aan zijn regime. De dag waarop de zussen werden gedood is inmiddels Internationale Dag voor de Uitbanning van Geweld tegen Vrouwen. Op 25 november 1960 kreeg...
George Orwells 1984 is nu weer relevant, laat documentaire zien
Lange tijd werd George Orwells 1984 gezien als een dystopische ver-van-ons-bed-roman, maar die tijd is voorbij. De Haïtiaans-Franse documentairemaker Raoul Peck trekt in de meanderende essayfilm Orwell 2+2=5 parallellen tussen het boek en onze tijd. Daarnaast geeft de film met foto’s en archiefbeelden een beknopt beeld van Orwells leven vanaf zijn jeugd tot aan het...
Snipersafari in Sarajevo: wat bezielt een ‘mensenjager’?
Het openbaar ministerie in Milaan onderzoekt of Italianen in de jaren negentig geld hebben betaald om tijdens de Bosnische Burgeroorlog op inwoners van Sarajevo te schieten. Gewelddadige conflicten hebben altijd een grote aantrekkingskracht op sadistische types, zeggen historici. De belegering van Sarajevo tijdens de Bosnische Burgeroorlog duurde van 1992 tot 1996 en is daarmee het...
‘De internetbubbel van 2001 zorgde voor een overschot aan emigranten’
Sinds 1865 kreeg Nederland er door migratie bijna twee miljoen inwoners bij, blijkt uit een nieuwe tijdlijn van het CBS. Vooral toen het aantal EU-landen groeide, nam de immigratie sterk toe. Maar er vertrokken ook steeds meer mensen uit Nederland. De eerste officiële Nederlandse statistieken over migratiestromen stammen uit 1865. In een tijdlijn met zes...
Leerden de Romeinen hun scheepsbouwtechnieken echt van de Maleisiërs?
In een video, die onlangs viral ging, beweert de Maleisische wetenschapper Solehah Yaacob dat de Romeinen hun scheepsbouwtechnieken leerden van de Maleisiërs. Hoe moeten wetenschappers met dit soort vergezochte theorieën omgaan? Solehah Yacoob, die Arabisch doceert aan een islamitische universiteit, beroept zich op Arabische bronnen en enkele secundaire westerse studies. De Leidse historicus Jos Gommans,...
Queer-politicus Harvey Milk sprong in de bres voor homoseksuele Amerikanen
Rob Jetten kan geschiedenis schrijven als de eerste openlijk homoseksuele premier van Nederland. In de VS was de verkiezing van Harvey Milk in 1977 groot nieuws: het gemeenteraadslid van San Francisco was een van de eerste verkozen openlijk homoseksuele politici in het land. Hij gold als een belangrijke voorvechter van de homobeweging. ‘Zijn identiteit en...
‘Zonder de Westelijke Sahara is het gedaan met Marokko, zo gaat het verhaal’
In de straten van Marrakesh barstte een volksfeest los, toen begin deze maand de VN hun goedkeuring uitspraken voor de Marokkaanse plannen voor de Westelijke Sahara. Historicus Nadia Bouras legt uit waarom de bevolking zo sterk hecht aan het stuk woestijn. ‘Zelfs in Nederland gingen in de jaren zeventig Marokkanen met elkaar op de vuist...
Links en rechts hadden weinig zin in een paars kabinet, maar ze moesten wel
D66 staat het liefst met een paars kabinet op het bordes, maar de VVD ziet een samenwerking met sociaal-democraten niet zitten. Hoogleraar Klaartje Peters schreef in haar boek Een doodgewoon kabinet over eerdere paarse kabinetten. ‘Politici gaan zo’n samenwerking alleen aan als het echt moet.’ De eerste paarse coalitie tussen het liberale blauw van de...
