Home Panamakanaal was een eeuwenoud idee

Panamakanaal was een eeuwenoud idee

Eeuwenlang droomden schippers van een snelle route van de Atlantische naar de Stille Oceaan. Er lagen plannen voor een kanaal tussen Noord- en Zuid-Amerika, maar die leken onhaalbaar. Tot de Amerikanen zich ermee bemoeiden.

Enorme sluizen Panamakanaal
Met enorme sluizen kon het hoogteverschil van het Panamese vasteland overbrugd worden

Geertje Dekkers

Historicus en journalist

Gepubliceerd op: 28 augustus 2014

Update 4 februari 2025

Op 15 augustus 1914 voer de SS Ancon van de Atlantische naar de Stille Oceaan via een gloednieuwe shortcut: het Panamakanaal. Tijdens de aanleg van de tachtig kilometer lange verbindingsroute had het stoomschip cement en arbeiders vervoerd en nu mocht het officieel als eerste passeren. Er zouden talloze andere schepen volgen, want de doorgang via het kanaal betekende een enorme tijdsbesparing voor transport over zee. Een schip dat van New York naar Los Angeles voer, hoefde niet langer via Kaap Hoorn, maar kon ruim 7000 kilometer noordelijker de route door Panama nemen.

Vooral in de begintijd van de bouw van het Kanaal was het werk voor de arbeiders onmenselijk zwaar.
Vooral in de begintijd van de bouw van het Kanaal was het werk voor de arbeiders onmenselijk zwaar.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Het idee van een kanaal tussen Noord- en Zuid-Amerika was ten tijde van de opening al eeuwen oud. In september 1513 had de Spaanse Vasco Núñez de Balboa al gezien hoe smal de Panamese landengte was, toen hij als eerste Europeaan van de oost- naar de westkant trok. En in 1534 had keizer Karel V laten verkennen of ter plekke een snelle verbinding mogelijk was richting Oost-Indië. Maar technisch gezien was een kanaal door het woeste, bergachtige landschap toen nog te hoog gegrepen.

Achtergelaten Franse machinerie bij het Panamakanaal.
Achtergelaten Franse machinerie aan de oevers van het Panamakanaal.
Om te voorkomen dat arbeiders het Panamakanaal de rug toekeerden, werden degelijke woningen, scholen en een bakkerij gebouwd.
Om te voorkomen dat arbeiders het Panamakanaal de rug toekeerden, werden degelijke woningen, scholen en een bakkerij gebouwd.

Drieënhalve eeuw later leek dat anders te liggen. In 1881 deed Frankrijk een poging om een kanaal te graven. Het project stond onder leiding van Ferdinand de Lesseps, die eerder indruk had gemaakt met de aanleg van het Suezkanaal. Maar het van oorsprong vulkanische landschap in Panama bleek al snel moeilijker te bedwingen dan het gebied rond Suez. Daar kwam bij dat het ontwerp erg ambitieus was. Het kanaal moest op zeeniveau komen, om het bouwen van sluizen te voorkomen. De Lesseps en zijn mannen moesten daarom gigantisch veel grond afgraven, en dat alles in de warme, vochtige jungle, waar de werklui massaal bezweken aan malaria en gele koorts.

Lesseps durfde het Panamakanaal aan.
Ferdinand de Lesseps durfde de bouw van een kanaal aan.
Malaria vormde een continue gevaar tijdens de bouw van het Panamakanaal.
Malaria vormde een continue gevaar tijdens de bouw van het Panamakanaal.

De Fransen vertilden zich aan het project en moesten het eind negentiende eeuw opgeven. Dat het ambitieuze plan toch doorging, was te danken aan Theodore Roosevelt, die in 1901 president werd van de VS. Hij realiseerde zich dat zijn land veel baat zou hebben bij een snelle bootverbinding tussen oost en west en wist het Congres te bewegen de Franse onderneming over te nemen.

Spaanse arbeiders
Spaanse arbeiders bij het Panamakanaal.

Amerika – supermacht in opkomst – slaagde waar de Fransen faalden, en nog sneller dan gepland ook. Oorspronkelijk hoopten de Amerikanen het kanaal in 1916 te voltooien, maar de SS Ancon kon er al in 1914 door varen. Daarbij passeerde het schip zeer imposante sluizen, want de Amerikanen hadden van de Franzen geleerd dat het overbruggen van de hoogte met sluizen verreweg te prefereren viel boven het graven van een doorgang op zeeniveau.  

De SS Ancon opent officieel het Panamakanaal.
De SS Ancon opent officieel het Panamakanaal.

Openingsbeeld: Met enorme sluizen kon het hoogteverschil van het Panamese vasteland overbrugd worden.

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten