Artikelen geschreven door Geertje Dekkers
De Nubische koningin die de Romeinen wist te weerstaan
Ze had maar één oog, schreef een tijdgenoot, en ze was een ‘mannelijke vrouw’: koningin Amanirenas leidde Nubië toen het in de eerste eeuw voor Christus botste met de Romeinen. En volgens bewonderaars deed ze dat opmerkelijk dapper. Amanirenas is populair. De Nubische kandake – vrij te vertalen als ‘koningin’ – speelt de hoofdrol in...
De regio klaagt al eeuwenlang over Den Haag. Maar was dat altijd terecht?
Een hardnekkig verhaal wil dat Brabant, Limburg en andere gebieden aan rand van Nederland altijd zijn uitgebuit door de andere gewesten. Ook al in de zeventiende en achttiende eeuw. In werkelijkheid viel dat mee, al kon het leven er ellendig zijn. ‘Sla, snij, steek, schiet dood,’ riepen inwoners van Veghel in de late avond van...
Brugge was al vroeg een wereldstad
Ergens tussen de late veertiende en de vroege zestiende eeuw reisde iemand uit Afrika, of vanaf het Arabisch schiereiland, naar Brugge. In zijn lijf droeg hij parasitaire wormpjes mee van de soort schistosoma mansoni, die problemen kan veroorzaken aan de ingewanden. In Brugge poepte hij eitjes van deze dieren uit en zo belandden ze in...
Lilian Posthumus-van der Groot: feministe met een eigen stem
Lilian Posthumus-van der Goot was de eerste gepromoveerde vrouwelijke econoom van Nederland, stond aan de basis van het Internationaal Archief voor de Vrouwenbeweging (tegenwoordig onderdeel van kennisinstituut Atria), maakte baanbrekende radio en vocht voor vrede. Ze gaf een stem aan een brede groep vrouwen. Dat laat Antia Wiersma zien in haar proefschrift over de toonaangevende...
Transgenders zouden aan wanen lijden
Eind negentiende eeuw zochten wetenschappers naar woorden en begrippen om mensen te beschrijven die we tegenwoordig transgender zouden noemen. Een belangrijk deel van de behandelaars beschouwde genderdysforie als een waan. Dat laat Diederik Janssen (Universiteit Maastricht) zien in het tijdschrift Medical History. De belangstelling voor mensen die zich anders gedroegen dan op basis van hun geboortegeslacht...
Maya’s vluchtten voor droogte
Toenemende droogte leidde tot de neergang van de Mexicaanse Maya-cultuur in de tiende eeuw na Christus. Soms viel er wel dertien jaar achter elkaar te weinig regen, zo blijkt uit nieuw onderzoek naar de groei van stalagmieten. Stalagmieten groeien in grotten doordat water naar beneden druppelt en mineralen achterlaat op de kegel. Zo ontstaan laagjes,...
Musea zoeken met AI naar foute woorden
Veel musea en bibliotheken willen hun collectieomschrijvingen ontdoen van omstreden woorden als ‘slaaf’, ‘primitief’ en ‘ras’. Maar hoe vis je die uit kolossale hoeveelheden tekst? In opdracht van het KNAW Humanities Cluster bedacht onderzoeker Ryan Brate een methode waarin een belangrijke rol is weggelegd voor artificiële intelligentie (AI). Brate, die onlangs promoveerde aan de Universiteit...
Dominees doopten voormalige slaven
Op 14 juni 1767 werd Jacoba Leijlard gedoopt in Venlo. Dat was opmerkelijk, want Leijlard – ongeveer vijftien jaar oud – had in West-Indië als slaaf moeten werken. Voor mensen als Leijlardwas een doop doorgaans niet weggelegd, want die zou erkenning impliceren van haar volwaardige menselijkheid en dat paste niet bij slavernij. Maar inmiddels woonde...
Steden waren ongezond voor middeleeuwse boeren
Toen het huidige Nederland vanaf de late Middeleeuwen verstedelijkte, nam het aantal mensen met luchtwegproblemen toe. Niet alleen in de stad, maar ook op het platteland. Dat blijkt uit het proefschrift The air we breathe, waarop Maia Casna onlangs in Leiden promoveerde. Casna onderzocht botten uit de periode 470-1850 op sporen van onder meer chronische...
Broers vechten om het hertogdom Gelre
Jarenlang vochten de broers Reinald en Eduard om de macht in het hertogdom Gelre. Daarmee maakten ze niet alleen elkaars leven tot een hel, maar ook dat van iedereen die op hun land leefde. Er was sprake van ‘burger-moorden, dood-slaen, hangen, drenken en andere boosheden meer’. Gelderland was een bloedbad, in 1354. Veluwse boeren trokken...
Atatürks secularisme putte uit Franse bronnen
De beweging van de Jonge Turken, die zich aan het begin van het twintigste eeuw inzette voor de modernisering van het vaderland, liet zich door Franse ideeën inspireren. Dat laat historicus Remzi Çağatay Çakırlar zien in zijn proefschrift, waarop hij onlangs in Leiden promoveerde. In 1925 gaf de intellectueel en Jonge Turk Abdullah Cevdet een...
Politieke grenzen zorgden voor andere bouwstijl
Huizen in Maassteden als Maastricht, Sittard, Roermond en Venlo vertoonden tussen 1200 en 1600 opvallende verschillen. Die vielen in belangrijke mate samen met de politieke grenzen, zo betoogt Birgit Dukers in haar proefschrift Bouwen langs de Maas, waarop ze onlangs promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam. De huidige provincie Limburg was in de late Middeleeuwen...