Home ‘Berlijn was het onzichtbare strijdtoneel van de Koude Oorlog’

‘Berlijn was het onzichtbare strijdtoneel van de Koude Oorlog’

Na de vernietigende Tweede Wereldoorlog werd Duitsland het decor van de hevige ideologische strijd tussen Oost en West. In september treedt historicus en Duitslandkenner Willem Melching op als gids tijdens een historische reis langs de overblijfselen van die Koude Oorlog. ‘In Berlijn voel je nog steeds de stompzinnigheid van het IJzeren Gordijn.’

De Muur bij de Brandenburger Tor
De Berlijnse Muur bij de Brandenburger Tor.

Hilde van der Pluijm

Gepubliceerd op: 2 juni 2026

Willem Melching: ‘In Europa is de Eerste Wereldoorlog nog erg zichtbaar, bijvoorbeeld in het Belgische en Franse landschap. Ook zijn er nog heel wat sporen te vinden van de Tweede Wereldoorlog, maar de Koude Oorlog is bijna onzichtbaar geworden. Dat had immers geen slagveld. Dit maakt de stad Berlijn zo uitzonderlijk; het was het strijdtoneel van de Koude Oorlog. Hier is de erfenis van de gewapende vrede te vinden.’

‘Toen ik nog doceerde aan de Universiteit van Amsterdam, viel het me op dat het enige wat studenten écht onthielden van hun studie, de studiereizen waren. Deze manier van reizen wilde ik daarom na mijn pensioen doorzetten. Het is een waardevolle vorm van onderwijs, een soort college buitenshuis. En Berlijn is een bijzondere locatie. De Muur is inmiddels al langer weg dan dat hij ooit heeft gestaan, maar in de hoofdstad voel je nog steeds de stompzinnigheid van het IJzeren Gordijn. Het wakkert een emotionele band met het verleden aan.’

Van grenspost tot Volkswagenfabriek

‘In september neem ik ons reisgezelschap mee naar de oude grensovergang tussen Oost en West-Duitsland. Hier word je geconfronteerd met hoe ongelofelijk arbeidsintensief het IJzeren Gordijn was. Bij de grenscontroles waren tienduizenden mensen betrokken, iets wat vaak wordt onderschat. Ook gaan we ondergronds, want een groot deel van het Berlijnse leven speelde zich af in tunnels, schuilkelders en ondergrondse ziekenhuizen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog had de Wehrmacht zowel een boven- als ondergronds kantoor, met bunkers die vermomd waren als boerderijen met puntdaken. Na de Tweede Wereldoorlog werden al die vertrekken opgeblazen in het kader van demilitarisering. Maar het ondergrondse bleef bestaan: het Wehrmacht-systeem werd naadloos overgenomen door het Rode Leger.’

‘We brengen ook een bezoekje aan de Volkswagenfabriek. Dat klinkt misschien overdreven technisch, maar de auto-industrie stond centraal in de wedstrijd tussen Oost en West. Dat de Koude Oorlog uiteindelijk is gewonnen door het Westen, heeft alles te maken met consumptie en massacultuur. Het privébezit van een auto is hier het ultieme symbool van. De Trabant moest het afleggen tegen de Volkswagen. Bovendien is de Volkswagenfabriek een fascinerende link naar de naziperiode, want de fabriek heeft nog zijn originele staat van eind jaren dertig.’

Willem Melching
Willem Melching.

‘We bezoeken plekken waar je als gewone toerist niet snel komt, en bij die bezoekjes is de historische sensatie ontzettend dichtbij. Van 1981 tot 1983 woonde ik in Berlijn, dat destijds heel armoedig was, maar tegelijkertijd ook ontzettend creatief. Zowel het Oosten als het Westen van de stad zat vol met punkers en sterren zoals David Bowie. Uiteraard komen ook mijn persoonlijke ervaringen en anekdotes uit die periode aan bod.’

Meer weten over de Duitsland-reis met Willem Melching? Bezoek de website van Labrys Reizen.

Dossier Koude Oorlog

Jozef en Ctirad Masin
Jozef en Ctirad Masin
Artikel

Waren de Mašíns moordenaars of verzetshelden? Tsjechië komt er niet uit

Het overlijden van Joe Masin op 2 november 2026 in het Californische Santa Barbara was in de Verenigde Staten minder groot nieuws dan in Tsjechië. Ruim 75 jaar na zijn gewelddadige verzetsacties in zijn geboorteland ziet een deel van de Tsjechen Josef Mašín nog steeds als een moordende misdadiger. Voor anderen is hij, net als...

Lees meer
De Gaulle tijdens een militaire parade in Straatsburg, 23 november 1961.
De Gaulle tijdens een militaire parade in Straatsburg, 23 november 1961.
Nieuws

De Franse atoomgrens lag bij Rotterdam

President Macron wil de Franse atoommacht eventueel inzetten om andere Europese landen te beschermen. In de jaren zeventig was Parijs bereid nucleair in te grijpen als de Russen voorbij Rotterdam zouden komen, schrijven onderzoekers. Maar het is niet zeker of Nederland daarvan afwist. In de Koude Oorlog hanteerde Frankrijk in zijn defensiebeleid de zogenoemde RDM-linie....

Lees meer
Een Boeing B-52, een vergelijkbaar toestel als het gecrashte vliegtuig.
Een Boeing B-52, een vergelijkbaar toestel als het gecrashte vliegtuig.
Artikel

Een Amerikaanse kernbom zakte door het Groenlandse ijs

Omdat Denemarken niet goed voor Groenland zou zorgen moet het Arctische eiland worden ingelijfd door de Verenigde Staten, vindt Donald Trump. In 1968 richtten de VS zelf grote schade aan in het gebied. Na een dramatisch ongeluk verdween een Amerikaanse waterstofbom onder het ijs bij Groenland. Daar ligt hij waarschijnlijk nog steeds. Recent onderzoek van...

Lees meer
Games hielpen spelers omgaan met de dreiging van een kernoorlog
Games hielpen spelers omgaan met de dreiging van een kernoorlog
Interview

Games hielpen spelers omgaan met de dreiging van een kernoorlog

In de jaren tachtig was een vernietigende nucleaire oorlog een populair thema in films en boeken, maar ook in rollenspellen. Historicus Malcolm Craig doet onderzoek naar deze tabletop role-playing games. ‘Spelers bedachten scenario’s voor hun eigen woonplaats. Welke effecten zou een atoomoorlog daar hebben?’ In de ruïnes van het dorpje Dubienka, aan de grens tussen...

Lees meer
Loginmenu afsluiten