Willem Melching: ‘In Europa is de Eerste Wereldoorlog nog erg zichtbaar, bijvoorbeeld in het Belgische en Franse landschap. Ook zijn er nog heel wat sporen te vinden van de Tweede Wereldoorlog, maar de Koude Oorlog is bijna onzichtbaar geworden. Dat had immers geen slagveld. Dit maakt de stad Berlijn zo uitzonderlijk; het was het strijdtoneel van de Koude Oorlog. Hier is de erfenis van de gewapende vrede te vinden.’
‘Toen ik nog doceerde aan de Universiteit van Amsterdam, viel het me op dat het enige wat studenten écht onthielden van hun studie, de studiereizen waren. Deze manier van reizen wilde ik daarom na mijn pensioen doorzetten. Het is een waardevolle vorm van onderwijs, een soort college buitenshuis. En Berlijn is een bijzondere locatie. De Muur is inmiddels al langer weg dan dat hij ooit heeft gestaan, maar in de hoofdstad voel je nog steeds de stompzinnigheid van het IJzeren Gordijn. Het wakkert een emotionele band met het verleden aan.’
Van grenspost tot Volkswagenfabriek
‘In september neem ik ons reisgezelschap mee naar de oude grensovergang tussen Oost en West-Duitsland. Hier word je geconfronteerd met hoe ongelofelijk arbeidsintensief het IJzeren Gordijn was. Bij de grenscontroles waren tienduizenden mensen betrokken, iets wat vaak wordt onderschat. Ook gaan we ondergronds, want een groot deel van het Berlijnse leven speelde zich af in tunnels, schuilkelders en ondergrondse ziekenhuizen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog had de Wehrmacht zowel een boven- als ondergronds kantoor, met bunkers die vermomd waren als boerderijen met puntdaken. Na de Tweede Wereldoorlog werden al die vertrekken opgeblazen in het kader van demilitarisering. Maar het ondergrondse bleef bestaan: het Wehrmacht-systeem werd naadloos overgenomen door het Rode Leger.’
‘We brengen ook een bezoekje aan de Volkswagenfabriek. Dat klinkt misschien overdreven technisch, maar de auto-industrie stond centraal in de wedstrijd tussen Oost en West. Dat de Koude Oorlog uiteindelijk is gewonnen door het Westen, heeft alles te maken met consumptie en massacultuur. Het privébezit van een auto is hier het ultieme symbool van. De Trabant moest het afleggen tegen de Volkswagen. Bovendien is de Volkswagenfabriek een fascinerende link naar de naziperiode, want de fabriek heeft nog zijn originele staat van eind jaren dertig.’
‘We bezoeken plekken waar je als gewone toerist niet snel komt, en bij die bezoekjes is de historische sensatie ontzettend dichtbij. Van 1981 tot 1983 woonde ik in Berlijn, dat destijds heel armoedig was, maar tegelijkertijd ook ontzettend creatief. Zowel het Oosten als het Westen van de stad zat vol met punkers en sterren zoals David Bowie. Uiteraard komen ook mijn persoonlijke ervaringen en anekdotes uit die periode aan bod.’
Meer weten over de Duitsland-reis met Willem Melching? Bezoek de website van Labrys Reizen.
