Fantasieën over een Belgische held

Koning Ambiorix wist soldaten van Julius Caesar een slag toe te brengen. Dat leverde hem eeuwen later opeens veel roem op. Historicus en archeoloog Robert Nouwen probeert de feiten en de mythe te ontwarren.

Als een gespierde man met een gevleugelde helm, een hangsnor en een blote borst, gewapend met een zwaard en twee bijlen – zo verrees Ambiorix, koning der Eburonen, in 1866 op de Grote Markt van Tongeren. De man zelf was toen al zo’n negentien eeuwen dood, en niemand wist hoe hij er bij leven had uitgezien. Maar de jonge Belgische natie had behoefte aan voorbeeldige helden en Ambiorix voldeed aan de eisen.

Meer recensies van historische boeken lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ambiorix woonde in het huidige grensgebied van Duitsland, Nederland en België en had in 54 v.Chr. Romeinse troepen in een hinderlaag gelokt, om een slachting aan te richten. Daarmee had hij een gevoelige klap uitgedeeld aan de grote vijand van de ‘Belgen’, Julius Caesar. En dus verdiende hij een beeld in brons, vonden Belgen al die eeuwen later.

Die vererende visie op de Eburonenkoning had meer te maken met nationalistisch wensdenken dan met historische correctheid, laat Robert Nouwen zien in Ambiorix tegen Caesar. Voor het ware verhaal beschrijft hij uitgebreid de beperkte antieke bronnen, en met name Caesars verslag van zijn veroveringen in Gallië – want de botsing met de Eburonen was onderdeel van die jarenlange campagne.

Zo leert de lezer dat Ambiorix aanvankelijk samenwerkte met Caesar en zijn legioenen ondersteunde. Totdat deze in 54 v.Chr. zware eisen stelde en Romeinen inkwartierde bij de stam van Ambiorix. Dat was het begin van een opstand, onder de Eburonen en andere groepen in de regio, waarin Ambiorix en zijn mannen hun ‘heldendaad’ verrichten: ze lokten een deel van Caesars troepen uit hun kamp de bossen in en sloegen daar aan het moorden.

Voor Caesar was dat reden om een strafexpeditie te beginnen in het gebied van de Eburonen. Hij liet er nederzettingen en akkers verwoesten en vee doden. Maar Ambiorix en de zijnen zelf kregen de Romeinen niet te pakken. Die sloegen op de vlucht en verdwenen uit de Romeinse bronnen.

Het tweede deel van het boek gaat over de verering van Ambiorix in het moderne België, en de manier waarop fantasievolle historici Ambiorix veranderden in een heroïsche voorloper van de inwoners van de Belgische natie – met zijn beeld in Tongeren. Het resultaat is een vrij feitendicht boek voor de liefhebber, die bijvoorbeeld wil weten wie de opeenvolgende eigenaren waren van een gipsen voorloper van het standbeeld op de Grote Markt.

Openingsbeeld: Ambiorix. Schilderij door K. de Kesel, 1865.