Home Dossiers De Verlichting

De Verlichting

  • 18 artikelen
De Verlichting

Lees artikelen uit ons archief over de Verlichting, met verhalen over René Descartes, Isaac Newton en het zeventiende-eeuwse wereldbeeld.

Het begin van  het ik-tijdperk
Het begin van  het ik-tijdperk
Recensie

Het begin van het ik-tijdperk

Tijdens de Romantiek ontstond een egocentrisch wereldbeeld. Andrea Wulf beschrijft dat aan de hand van een generatie Duitse denkers.

Lees meer
Filosofen in de Lage Landen
Filosofen in de Lage Landen
Recensie

Filosofen in de Lage Landen

De Lage Landen hebben vele filosofen voortgebracht. Erno Eskens laat ze zien in al hun verscheidenheid. Van vroege denkers als Geert Groote en Thomas a Kempis tot een internationale beroemdheid als Erasmus en een tijdgenoot als René Gude. Hij behandelt ook interessante dwalers. Zijn motto is niet voor niets: ‘Niemand dwaalt vrijwillig.’ De Lage Landen...

Lees meer
Descartes kon hier rustig werken
Descartes kon hier rustig werken
Recensie

Descartes kon hier rustig werken

Een groot deel van zijn leven woonde de Franse filosoof René Descartes in Nederland. Hier werd hij tenminste niet gestoord, zo beweerde hij. Maar het vernieuwende wetenschappelijke en technologische klimaat speelde ook een rol. Bekijk dit boek in de webshop. René Descartes (1596-1650) geldt nog altijd als een van de grondleggers van de moderne wijsbegeerte....

Lees meer
Anna Maria van Schurman: een geleerde maagd
Anna Maria van Schurman: een geleerde maagd
Artikel

Anna Maria van Schurman: een geleerde maagd

Anna Maria van Schurman sprak vele talen, kon goed musiceren en was ook nog kunstzinnig. In de zeventiende eeuw mocht ze als eerste vrouw colleges volgen. Ze wijdde haar leven daarna aan de wetenschap. Maar op haar zestigste nam ze een besluit waar haar geleerde vrienden niets van begrepen. De geleerde Anna Maria van Schurman...

Lees meer
De onzichtbare hand van Adam Smith
De onzichtbare hand van Adam Smith
Artikel

De onzichtbare hand van Adam Smith

In The Wealth of Nations (1776) pleitte filosoof Adam Smith voor vrijhandel en tegen overheidsingrijpen in de economie. Het boek werd een klassieker, maar riep ook weerstand op. Volgens zijn critici was Smith de wegbereider van een meedogenloos kapitalisme. Toch keerde hij zich tegen uitbuiting en slavernij. Woedend waren de docenten in Oxford toen hun...

Lees meer
Wijsheid uit het Oosten
Wijsheid uit het Oosten
Artikel

Wijsheid uit het Oosten

Tussen 750 en 1500 liep de islamitische wereld in wetenschappelijk opzicht ver voor op het christelijke Europa. Langzaam maar zeker sijpelde de wijsheid uit ‘het Oosten’ door naar de west- en noordkusten van de Middellandse Zee, en legde daar de basis voor de wetenschappelijke revolutie. Zeven jaar lang reisde de Engelse geleerde Adelard in het...

Lees meer
Het revolutionaire idee van Christiaan Huygens
Het revolutionaire idee van Christiaan Huygens
Artikel

Het revolutionaire idee van Christiaan Huygens

De briljante wiskundige, natuurwetenschapper en uitvinder Christiaan Huygens bedacht een verbrandingsmotor die liep op buskruit. De zeventiende-eeuwse geleerde voorzag dat zijn uitvinding geschikt was voor nieuwe vormen van vervoer. Ooit zou zijn nouveau moteur een vliegmachine van de grond krijgen. Eind 1672 kwam Christiaan Huygens op het idee ‘de al te grote snelheid en onstuimigheid’...

Lees meer
Het wonderjaar van Isaac Newton
Het wonderjaar van Isaac Newton
Artikel

Het wonderjaar van Isaac Newton

Vanwege een uitbraak van de pest bracht Isaac Newton 1666 in afzondering door. In zijn isolement ontwikkelde hij revolutionaire ideeën over de werking van het licht en de beweging van de materie. En alsof dat nog niet genoeg was, vernieuwde hij ook de wiskunde. Cambridge, de jaren zestig van de zeventiende eeuw. Isaac Newton is...

Lees meer
‘In de Verlichting ging cultuur de markt op’
‘In de Verlichting ging cultuur de markt op’
Artikel

‘In de Verlichting ging cultuur de markt op’

De Verlichting veranderde Europa onherkenbaar. Op 6 maart organiseert Historisch Nieuwsblad een collegedag over deze belangrijke periode. Vier kenners spreken over de filosofie, wetenschap en de mentaliteit van de achttiende eeuw: ‘De Verlichting was meer dan een verzameling ideeën.’ Een van de sprekers is Inger Leemans, hoogleraar Cultuurgeschiedenis aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Zij...

Lees meer
‘In de Verlichting ging het om het wereldbeeld’
‘In de Verlichting ging het om het wereldbeeld’
Artikel

‘In de Verlichting ging het om het wereldbeeld’

Algemeen wordt de achttiende eeuw aangemerkt als de Verlichte periode, maar de idealen van deze tijd kregen al eerder voet aan de grond. In Historisch Nieuwsblad (1/2005) betoogt Jan Dirk Snel dat Newtons geschrift Principia, gepubliceerd in 1687, als beginpunt zou kunnen worden aangemerkt. De Verlichting kan namelijk beschouwd worden als reactie op de Wetenschappelijke...

Lees meer
‘Verlichting maakte kerk toleranter’
‘Verlichting maakte kerk toleranter’
Artikel

‘Verlichting maakte kerk toleranter’

De Verlichting was geen afwijzing van het geloof, zoals vaak gedacht, maar eerder een herinterpretatie van de geloofsbelijdenis. Dit genuanceerde beeld wordt geschetst in Verlichting in Nederland 1650-1850, onder redactie van de Leidse universiteitsdocent Jan Wim Buisman. Historische essays van verschillende auteurs en historische bronteksten tonen aan dat verlichte ideeën en geloof vaak hand in...

Lees meer
Jonathan Israel en de Verlichting
Jonathan Israel en de Verlichting
Recensie

Jonathan Israel en de Verlichting

Als je als Nederlander iets over een buitenlandse auteur zegt, is de kans dat deze jou daarop aanspreekt doorgaans vrij gering. Toen ik echter een paar jaar geleden in dit blad schreef dat Jonathan Israel, als het om de radicale stroming binnen de Verlichting gaat, meer op een ideoloog dan een historicus lijkt, bleef dit...

Lees meer