Home Musea zoeken met AI naar foute woorden

Musea zoeken met AI naar foute woorden

Veel musea en bibliotheken willen hun collectieomschrijvingen ontdoen van omstreden woorden als ‘slaaf’, ‘primitief’ en ‘ras’. Maar hoe vis je die uit kolossale hoeveelheden tekst? In opdracht van het KNAW Humanities Cluster bedacht onderzoeker Ryan Brate een methode waarin een belangrijke rol is weggelegd voor artificiële intelligentie (AI).

Nederland geeft geroofde Benin Bronzen terug aan Nigeria
Kunstvoorwerpen in Wereldmuseum Leiden. Officiële overhandiging van 113 kunstvoorwerpen aan Nigeria, 19 februari 2025.

Geertje Dekkers

Historicus en journalist

Gepubliceerd op: 20 augustus 2025

Update 19 augustus 2025

Brate, die onlangs promoveerde aan de Universiteit Utrecht, benaderde de kwestie vanuit de datawetenschap. ‘Het doel,’ zo legt hij uit, ‘was om onderzoekers te helpen problematisch taalgebruik op te sporen. Dat gebeurt nu al wel, maar doorgaans ad hoc, en rond specifieke termen die in de aandacht staan. Dat kan systematischer en daarvoor kunnen computermodellen zoals generatieve AI suggesties geven aan onderzoekers.’ Die kunnen vervolgens zelf bepalen of ze woorden bijvoorbeeld willen schrappen van hun websites of museumbordjes, of nadere uitleg willen geven.

Dit artikel krijg je van ons cadeau

Wil je ook toegang tot HN Actueel? Hiermee lees je dagelijks geschiedenisverhalen met een actuele aanleiding op onze website en ontvang je exclusieve nieuwsbrieven. Sluit hier een abonnement af en je hebt direct toegang.

Meer historische context bij het nieuws van vandaag?

Meld je aan voor de gratis nieuwsbrief van Historisch Nieuwsblad.
Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in je inbox.

Centraal in Brates onderzoek stond de taalcontext waarin termen worden gebruikt. ‘Neem het woord “migrant”. Disproportioneel vaak staat dat in teksten in de buurt van het woord “overstromen”. Daarom hebben we woordcombinaties als “overstromen en migranten” voorgelegd aan proefpersonen met de vraag of ze het woord “migrant” in die context problematisch vonden. Dat vroegen we aan geesteswetenschappers en aan leken. Die waren het nooit honderd procent eens, maar over veel woordcombinaties vonden we wel een duidelijke consensus.’

Dit voorbeeld is redelijk rechttoe rechtaan, maar in andere gevallen moest Brate dieper in de taalkundige context duiken om grip te krijgen op problematisch woordgebruik. ‘Op die manier hebben we als het ware een taalkundige vingerafdruk in kaart gebracht voor omstreden termen. Onderzoekers kunnen ons werk gebruiken om nieuwe teksten te laten doorzoeken op die vingerafdrukken, en vervolgens zelf na te gaan of die wijzen op dubieuze woorden die ze nog niet in het vizier hadden.’ De laatste stap is mensenwerk, benadrukt Brate. Want een taalmodel kan patronen herkennen, maar niet bepalen hoe we moeten omgaan met de lading van woorden.

Foto bovenaan: Kunstvoorwerpen in Wereldmuseum Leiden. Officiële overhandiging van 113 kunstvoorwerpen aan Nigeria, 19 februari 2025.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 9 - 2025

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten