Historisch Nieuwsblad 12 - 2025
De Bourgondiërs voerden een financieel schrikbewind
Bourgondische vorsten hieven belastingen om hun oorlogen en dynastieke ambities te financieren. De Belgische historicus Marc Boone belicht hun plannen via het leven van een van hun paladijnen. In zijn boek staat de carrière van Pieter Lanchals centraal, die als financieel topambtenaar onder drie Bourgondische hertogen diende: Karel de Stoute, Maria van Bourgondië en Maximiliaan...
Gravin Marie van Bylandt koos een verrassend zelfstandig leven
Gravin Marie van Bylandt groeide eind negentiende eeuw op in luxe op het Haagse landgoed Oostduin, omringd door natuur, personeel en talloze huisdieren. Toch koos ze daarna een verrassend zelfstandig leven: ongehuwd, onafhankelijk en samenwonend met dierenactiviste Elisabeth des Tombe. In De vervlogen wereld van Marie, gravin van Bylandt schetst historicus Alies Pegtel hoe de...
Twee biografieën over Franz von Siebold tonen zijn brandende ambitie
Ontdekkingsreiziger Franz von Siebold introduceerde in Europa de blauwe regen, de hortensia en de hosta. In Leiden opende hij een museum over Japan. Hij was ambitieus, ijdel en egocentrisch. Wellicht had het hem gevleid dat er nu maar liefst twee boeken over hem zijn verschenen. Een over de relatie met zijn dochter en een over...
Koloniale psychiaters oordeelden dat Javanen kinderlijk en oversekst waren
Javanen zijn kinderlijk, emotioneel en fantasierijk. En niet klaar voor zelfbestuur, oordeelden koloniale psychiaters in de jaren 1920. Marens Engelhard gaat in Indonesië op zoek naar zo’n psychiater: zijn grootvader Chris Engelhard. Het was 1916 toen de jonge Chris Engelhard, zijn vrouw Amy en zoon Herman inscheepten op de boot naar Nederlands-Indië. Hij ging werken...
Boek over Michaël Zeeman begon als verwondering over een vriend
De Leidse historicus Willem Otterspeer wilde zijn overleden vriend Michaël Zeeman begrijpen en schreef een boek over hem. Het blijkt een raadsel zonder oplossing. Waar begint een historicus aan als hij een biografie wil schrijven over een van zijn beste vrienden? Een complexe, omstreden en begaafde vriend bovendien. Willem Otterspeer besloot een biografie van journalist...
In Cambodja is de Rode Khmer nog steeds een open wond
In de jaren zeventig voerde de Rode Khmer een schrikbewind in Cambodja. Deze communisten joegen een kwart van de bevolking de dood in en traumatiseerden de rest. Toch zijn de daders nauwelijks vervolgd. Voor toeristen die naar Cambodja komen staat het betoverende tempelcomplex Angkor Wat bovenaan het verlanglijstje. Dat ligt nu in de jungle, maar...
Nederlandse wiskundige bracht China op het idee van eenkindpolitiek
Eind jaren zeventig bepaalde de Chinese overheid dat ouders niet meer dan één kind mochten krijgen. Dat beleid was gebaseerd op wiskundige projecties. Een van de onderzoekers die de Chinezen daarmee liet kennismaken was de Nederlander Geert Jan Olsder. In het voorjaar van 1975 meldde zich een Chinese delegatie bij de Technische Hogeschool Twente. Het...
Een Nederlandse idealist liep in de val van Jozef Stalin
In 1924 vertrok Dirk Schermerhorn naar de Sovjet-Unie om te helpen bij de opbouw van de communistische heilstaat. Hij maakte al snel deel uit van de elite. Tot de paranoïde Sovjetleider Jozef Stalin hem begon te wantrouwen. Op 19 december 1936 arriveerde Willem Schermerhorn in Moskou, vanwaar hij de Trans-Siberië Express naar China wilde nemen....
Nederlanders belandden in een Spaans concentratiekamp
Een bont gezelschap van Nederlandse Joden, Spanjestrijders, Engelandvaarders, spionnen en nazi’s belandde in een Spaans concentratiekamp. Edwin Winkels reconstrueert hoe het hun verging. Tijdens de Spaanse Burgeroorlog in de jaren dertig liet generaal Francisco Franco, leider van de rebellerende nationalisten, een paar honderd concentratiekampen bouwen. In totaal werden hier, ook na de overwinning van Franco...
Herman Pleij: ‘Op de Dam voel ik me dicht bij het verleden’
Emeritus hoogleraar Herman Pleij vertelt over zijn historische sensatie. ‘Hoe konden wrede martelingen plaatsvinden in een stad vol humanisten?’ Kent u de historische sensatie, zoals door Johan Huizinga omschreven? ‘Ja, ik kan niet op een plek komen waar dingen herinneren aan het verleden, of ik verbeeld mij dat ik daar ook rondliep of zou kunnen...
Amsterdam sloeg een flater door te experimenteren met riolering
De ontlasting werd Nederlandse steden rond 1850 letterlijk te veel. Overal lag poep en de stank was niet te harden. Het werd tijd voor een goede riolering, maar hoe moest die eruitzien? Rotterdam koos voor het degelijke spoelstelsel, terwijl Amsterdam besloot te experimenteren. Europese steden verzopen in de negentiende eeuw in hun eigen drek. De...
Toekomstvoorspeller Turchin werd weggehoond, maar kreeg gelijk
Het zij u vergeven als u geen flauw idee heeft wat cliodynamica is. Het wordt niet onderwezen aan Nederlandse universiteiten, media laten het schaamteloos links liggen. Wat een gemiste kans is, want deze academische discipline heeft nogal een klapstuk: het kan de toekomst voorspellen. De Amerikaanse geleerde Peter Turchin stichtte het vakgebied rond de eeuwwisseling,...
Joodse vluchtelingen kregen een kille ontvangst in de Cariben
Joden en niet-Joden die vluchtten voor de Duitse bezetter en over de hele wereld verstrooid raakten, hebben na de Tweede Wereldoorlog weinig aandacht gekregen. Het proefschrift van Rosa de Jong brengt daarin verandering. Enkele duizenden Joodse Nederlanders, niet-Joodse echtgenoten, verzetsmensen en Engelandvaarders vluchtten tot eind 1942 uit het bezette Nederland via Frankrijk naar Spanje en...
Lood hielp de homo sapiens overleven
Een nieuwe studie in Science Advances suggereert dat moderne mensen, de homo sapiensen, mogelijk beter bestand waren tegen loodvergiftiging dan neanderthalers, wat hun overleving heeft bevorderd. Onderzoekers ontdekten sporen van lood in fossiele tanden van oude mensachtigen en testten vervolgens moderne en oude genvarianten op stukjes hersenen. Bij de neanderthalervariant verstoorde lood de ontwikkeling van...
Xi Jinping gebruikt het verleden, net als de Chinese keizers die hem voorgingen
De Chinese president Xi Jinping wijst graag op het lange verleden van zijn land. Dat heeft moeilijke periodes gekend, maar zou zijn herrezen onder leiding van de Communistische Partij. ‘Volgens Xi zal China weer het land zijn dat het vroeger was,’ zegt historicus en geopolitiek analist Frans-Paul van der Putten. Over dit streven schreef hij...
Johannes van der Kemp was de zelfbenoemde redder van de inheemse Zuid-Afrikanen
Predikant Johannes van der Kemp stichtte in 1803 een nederzetting om de Zuid-Afrikaanse Khoi te bekeren en te helpen. Was hij daarmee een weldoener of een kolonisator? Daarover verschillen de meningen nog steeds. Feiten zijn feiten, maar geschiedenis kun je boetseren indachtig de tijdsgeest. Wie vroeger als held werd gezien kan plotseling als boeman worden...
Flexibele calvinisten verloren de religieuze concurrentiestrijd op Java
Waarom hebben de Nederlanders niet heel Java tot het calvinisme bekeerd? Volgens de pas gepromoveerde historicus Alexander van der Meer lag het niet aan de zendelingen en predikanten. Zij waren bereid aanpassingen te doen aan de lokale cultuur. Terwijl Spaanse missionarissen bijna de hele Filipijnen katholiek maakten, lukte het Nederlandse zendelingen amper het calvinisme te...
Ignatius van Loyola was de generaal van de omstreden jezuïeten
In een periode van religieuze strijd stichtte Ignatius van Loyola een nieuwe kerkelijke orde: de jezuïeten. Ze beloofden eeuwige armoede, kuisheid en gehoorzaamheid. Maar als onderwijzers en biechtvaders van wereldlijke heersers kregen ze ook veel macht – en dat riep weerstand op. Inigo Lopéz van Loyola las het liefst ridderromans over strijdbare edelmannen en aantrekkelijke...
In Trumps balzaal zie je de invloed van Versailles
De Franse koning begon ermee en daarna wilden andere vorsten het ook: een paleis beladen met goud, marmer en spiegels. Allemaal imiteerden ze Versailles. In 1662 besloot de Franse koning Lodewijk XIV dat het bescheiden jachtverblijf dat zijn vader bij Versailles had laten bouwen moest uitgroeien tot het centrum van zijn rijk. Het nieuwe paleis...
George Orwells 1984 is nu weer relevant, laat documentaire zien
Lange tijd werd George Orwells 1984 gezien als een dystopische ver-van-ons-bed-roman, maar die tijd is voorbij. De Haïtiaans-Franse documentairemaker Raoul Peck trekt in de meanderende essayfilm Orwell 2+2=5 parallellen tussen het boek en onze tijd. Daarnaast geeft de film met foto’s en archiefbeelden een beknopt beeld van Orwells leven vanaf zijn jeugd tot aan het...
Vincent Karremans start een nieuwe Opiumoorlog, maar dit keer wint China
Is het een erfenis van de VOC-mentaliteit dat minister Vincent Karremans van Economische Zaken in oktober de topman van het Nijmeegse chipbedrijf Nexperia op non-actief zette? Mag een Nederlandse regering zo maar een Chinese CEO ontslaan vanwege ‘wanbestuur’? China vond van niet. Dit was een eenzijdige schending van de belangen en een ongehoorde inmenging in...
Nuremberg toont psychologisch steekspel tussen psychiater en Hermann Göring
Hadden nazileiders speciale karaktertrekken zodat ze zonder wroeging gruwelijke misdaden konden beramen? In het rechtbankdrama Nuremberg hoopt een psychiater dat tijdens het beroemde strafproces in gesprekken met Hermann Göring te kunnen vaststellen. De op ware gebeurtenissen gebaseerde film toont het psychologische steekspel tussen beiden. Als het aan de Britse premier Winston Churchill had gelegen was...
Uw maandelijkse portie geschiedenis
Maandelijks de beste historische artikelen. Bestel nu Historisch Nieuwsblad met korting!