Boek over Michaël Zeeman begon als verwondering over een vriend

De Leidse historicus Willem Otterspeer wilde zijn overleden vriend Michaël Zeeman begrijpen en schreef een boek over hem. Het blijkt een raadsel zonder oplossing.

Waar begint een historicus aan als hij een biografie wil schrijven over een van zijn beste vrienden? Een complexe, omstreden en begaafde vriend bovendien. Willem Otterspeer besloot een biografie van journalist Michaël Zeeman (1958-2009) te maken. Hij doet niet geheimzinnig over de vele dilemma’s waarvoor hij kwam te staan. Wat te doen met de vele ruzies van en conflicten rond Zeeman? Bijvoorbeeld de nooit opgehelderde diefstal van duizenden boeken uit de boekhandel in Leeuwarden, waar Zeeman lange tijd werkte. Of was het betaling in natura voor langdurig overwerken? Otterspeer laat feiten en interpretaties de revue passeren en daar moeten we het mee doen. Net zoals het waarom van die ruzies van Zeeman met familieleden, schrijvers en journalisten, de talloze affaires met vrouwen en zijn grenzeloze boekenverzamelobsessie.

Verstandig, maar toch betrokken, misschien zelfs met aan verliefdheid grenzende verwondering. Dat lijkt de benadering die Otterspeer heeft gekozen om het overvolle leven van de hyperintellectueel Zeeman te vatten. Terwijl die toch maar vijftig jaar oud is geworden en nooit het grote werk (een roman ofzo) heeft gemaakt waarmee hij werkelijk onsterfelijk zou zijn geworden. Maar in zijn korte tijd van leven verzamelde Zeeman 40.000 boeken, over veel daarvan schreef hij journalistieke stukken en literaire beschouwingen. Of hij sprak erover met andere fanaten in het televisieprogramma Zeeman met boeken.

En dan werkte hij voor de Rotterdamse Kunststichting, was hij chef kunstredactie en correspondent in Rome van de Volkskrant. Plus debatleider van openbare gesprekken die altijd ergens over gingen. Zeeman studeerde nooit af, maar een charlatan was hij bepaald niet. Niets voor niets. Altijd op zoek naar het grootse en wezenlijke. Hij begreep al de duizenden boeken die hij las en wist ook in welk kader die gezien moesten worden. Met scherpzinnigheid en toewijding schreef hij over alles wat voor zijn voeten kwam. Met een overdonderende aanwezigheid leefde hij compromisloos; ondraaglijk voor velen, bewonderenswaardig voor anderen.

Otterspeer wil weten hoe dat zat met die vriend Michaël. Zijn biografie is een poging de volle, hartverscheurende grootsheid en verguizing onder woorden te brengen. Een notenapparaat of inbedding in literatuur laat hij daarom achterwege. Het is geen wetenschappelijke biografie, daar is het hem niet om begonnen. Hij beschrijft een raadsel zonder oplossing; een leven zonder begin en eind, een innige relatie zonder reden. Een fenomeen dat bestond en bestaat. Het is niet onopgemerkt gebleven.