Home Kenmerken van bijzondere leiders

Kenmerken van bijzondere leiders

Ze waren doelbewust, wilskrachtig, gedreven en autoritair. En ook nog eens vervuld van zichzelf. De Britse hoogleraar Ian Kershaw onderzocht het karakter en de levensloop van twaalf belangrijke Europese politici.

Kenmerken van bijzondere leiders
(Original Caption) 1/17/1943-Casablanca, Morocco: General Henri Honore Giraud, President Franklin Delano Roosevelt, General Charles de Gaulle, and Prime Minister Winston Churchill on the lawn of President Roosevelt's villa during the Casablanca conference.

Jeroen Vullings

Schrijver en criticus

Gepubliceerd op: 28 september 2022

Update 25 mei 2023

‘Buitengewone leiders’ komen vaak aan de macht tijdens een systeemcrisis. Daardoor kunnen ze een historische verandering inzetten. Dat laat Ian Kershaw zien in Persoonlijkheid en macht. In biografische essays gaat hij in op de machtsuitoefening van twaalf twintigste-eeuwse Europese schurken én helden. Zo passeren onder meer Lenin, Hitler en Stalin de revue, naast Winston Churchill en Helmut Kohl.

Dit artikel krijg je van ons cadeau

Wil je ook toegang tot HN Actueel? Hiermee lees je dagelijks geschiedenisverhalen met een actuele aanleiding op onze website en ontvang je exclusieve nieuwsbrieven. Sluit hier een abonnement af en je hebt direct toegang.

Meer recensies lezen van historische boeken? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in je inbox.

Duidelijk wordt dat oorlog de voornaamste systeemcrisis was. Zonder de Eerste Wereldoorlog hadden Lenin, Stalin, Hitler en Mussolini geen verwoestende poot aan de grond gekregen. Zonder de Tweede Wereldoorlog waren andere leiders opgestaan dan Churchill, Tito en De Gaulle. Dat biedt ruimte voor what if-history: wat als het Duitse leger Lenin niet geholpen had Rusland te bereiken? Was hij dan niet een verbannen theoreticus gebleven? En zou de Holocaust hebben plaatsgevonden zonder Hitler?

Een ander waardevol inzicht is dat de twaalf historische persoonlijkheden, hoe verschillend ook, buitengewoon doelbewust, wilskrachtig, gedreven, egocentrisch en autoritair waren. Bovendien waren ze vervuld van het idee van een ‘lotsbestemming’. Daardoor deed het er niet toe dat bijvoorbeeld Tito een beroerde spreker was en Margaret Thatcher bepaald geen originele denker.

Maar, zo waarschuwt Kershaw, we mogen niet te veel historische veranderingen aan de persoonlijkheid van een buitengewone leider toeschrijven. Want zonder een bestuursapparaat dat blind gehoorzaamt, gaat het niet. Kershaw beperkt zich tot twintigste-eeuwse leiders, maar speelt met de gedachte aan hun eenentwintigste-eeuwse tegenhangers. De democratie is merkbaar op haar retour: de Verenigde Staten zijn nauwelijks bekomen van Trump en ook elders wint het antiliberale, antidemocratische populisme terrein en erodeert het aanzien van de politiek. De nieuwe eeuw kan nieuwe verschrikkingen brengen. Toch is er één troost: de erfenis van politieke leiders vervaagt uiteindelijk. Die van democratische leiders sneller dan die van Lenin, Stalin en Hitler, maar uiteindelijk wordt zelfs de grootste ellende geschiedenis.

Jeroen Vullings is criticus.

Persoonlijkheid en macht. Politieke leiders die het moderne Europa veranderden
Ian Kershaw, 528 p. Spectrum, € 39,99
Bestel in de webshop.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 10 - 2022

Nieuwste berichten

Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Artikel

Gaf een koningsmoordenaar opdracht voor het Tapijt van Bayeux?

Op het Tapijt van Bayeux speelt graaf Eustatius van Boulogne een heldenrol. Maar volgens de kronieken was hij een lafaard – of erger. Liet hij het borduurwerk maken om zijn naam te zuiveren? In het British Museum wordt momenteel het Tapijt van Bayeux tentoongesteld. Het is een van de belangrijkste bronnen over de Slag bij...

Lees meer
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Artikel

De Pacificatie van Gent was een verdeelde vrede

De Pacificatie van Gent wordt wel gezien als een eerste onafhankelijkheidsverklaring van de Nederlanden. Katholieken en protestanten, steden en adel verenigden zich om de muitende soldaten van het Habsburgse leger het land uit te krijgen. Maar waren de ondertekenaars wel zo eensgezind? Op 8 november 1576 schalden de trompetten over de Botermarkt in Gent. Een...

Lees meer
Japanse soldaten marcheren langs een Britse militaire post bij Shanghai, 1937.
Japanse soldaten marcheren langs een Britse militaire post bij Shanghai, 1937.
Recensie

De Tweede Wereldoorlog transformeerde Azië

Voor Aziaten was de Tweede Wereldoorlog misschien wel ingrijpender dan voor Europeanen, bewijst sinoloog Hans van de Ven. Al langer klinkt er kritiek op onze nogal eurocentrische blik op de Tweede Wereldoorlog. De oorlog in China die in 1937 al begon, de hongersnoden in Bengalen en op Java en militaire operaties zoals het Japanse offensief...

Lees meer
VWO-leerlingen tijdens hun eindexamen, 8 mei 2026.
VWO-leerlingen tijdens hun eindexamen, 8 mei 2026.
Opinie

Geschiedenisonderwijs dreigt staatsopvoeding te worden 

Geschiedenislessen in de bovenbouw van het middelbaar onderwijs zullen vanaf 2030 zijn gericht op het opvoeden van leerlingen tot goede burgers met bepaalde gewenste opvattingen. Dat wil tenminste de commissie die de concept-examenprogramma’s heeft opgesteld in opdracht van het ministerie van OCW. Het vak geschiedenis dreigt hiermee te verworden tot staatspedagogiek.  De concept-examenprogramma’s voor het...

Lees meer
Loginmenu afsluiten