In de zomer van 1941 veroverden het Verenigd Koninkrijk en de Sovjet-Unie het Duitslandgezinde Iran. De sjah werd afgezet, opgevolgd door zijn zoon en het land werd opgedeeld in twee invloedssferen. De invasie zou ingrijpende gevolgen hebben voor het land, dat al decennialang speelbal was van de grote mogendheden.
25 augustus 1941, rond vier uur in de nacht, trokken troepen van het Britse Gemenebest het zuidwesten van Iran binnen via een pontonbrug over de Sjatt al-Arab-rivier, op de grens tussen Irak en Iran. Tegelijkertijd vielen Britse en Australische troepen het land vanuit het westen en zuiden aan en drong de Sovjet-Unie binnen vanuit het noorden, vanuit het huidige Turkmenistan, Azerbeidzjan en Armenië. Operation Countenance was begonnen.
Voor de Iraniërs kwam de aanval als een verrassing. Na minder dan een week was hun verzet gebroken en schudden de Britten en de Sovjets elkaar de hand nabij Qazvin, ten noordwesten van de hoofdstad Teheran. Iran werd bezet, ondanks zijn neutrale opstelling tijdens de Tweede Wereldoorlog. Sjah Reza Pahlavi moest het veld ruimen en zijn prowesterse zoon Mohammad Reza Pahlavi werd aangewezen als opvolger. Het Verenigd Koninkrijk kreeg controle over het olierijke zuidwesten en de Sovjet-Unie bestierde het noorden van het land. Op die manier konden de twee mogendheden gebruikmaken van de belangrijke Trans-Iraanse Spoorlijn.
Meer lezen over Iran? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Tussen de Sovjet-Unie, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten was een wankele alliantie ontstaan nadat Hitler in juni 1941 de Sovjet-Unie was binnengevallen. Volgens de Russen moesten ze Iran daarna wel innemen, omdat het alleen zo uit handen van de Duitsers kon blijven.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Tussen Iran en nazi-Duitsland was voor de oorlog een innige band ontstaan, waarin economische belangen doorslaggevend waren. Sjah Reza Pahlavi had handel met Duitsland en Duits technologisch advies nodig voor zijn moderniseringsplannen. Hij liet bruggen, wegen, spoorlijnen en communicatienetwerken bouwen, fabrieken uit de grond stampen en moderniseerde de rechtspraak en het onderwijs. De aanleg van de Trans-Iraanse Spoorlijn was zo mogelijk het belangrijkste prestigeproject. Toen de oorlog uitbrak, waren er honderden Duitse adviseurs, ingenieurs en andere technici aanwezig in Iran en was Duitsland Irans grootste handelspartner. Andersom was Iran voor Duitsland een interessante bondgenoot vanwege de enorme rijkdom aan grondstoffen.
Trans-Iraanse Spoorlijn
In 1927 begon de aanleg van de Trans-Iraanse Spoorlijn, die van de Perzische Golf naar de Kaspische Zee liep. In 1938 was het project voltooid, al werd de spoorlijn begin jaren zestig door sjah Mohammad Reza Pahlavi doorgetrokken tot de hoofdstad Teheran en tot aan Gorgan, in het noordoosten van het land, tegen Turkmenistan aan. Tijdens de Tweede Wereldoorlog namen de Amerikanen de exploitatie van de spoorlijn over om de Sovjet-Unie te bevoorraden voor de strijd tegen nazi-Duitsland.
