De sergeant ligt plat op de grond. Zijn hoofd, waar de helm vanaf is gerold, naar je toe. Je ziet niet zijn ogen, wel zijn neus die in de lucht priemt. Armen en benen gespreid. Direct achter hem een eenvoudige kazemat, bestaande uit een blok beton van vier meter lengte en anderhalve meter hoogte, met in het midden een afsluitbaar schietgat. Vandaaruit kon de Nederlandse militair vuren op de vijand, die met pontons de rivier vóór de kazemat overstak. Maar de Duitsers schoten natuurlijk ook. Nu ligt hij daar, gevallen voor koningin en vaderland, op de IJsseldijk bij Ellecom. Het is 10 mei 1940.
Dit artikel krijg je van ons cadeau
Wil je ook toegang tot HN Actueel? Hiermee lees je dagelijks geschiedenisverhalen met een actuele aanleiding op onze website en ontvang je exclusieve nieuwsbrieven. Sluit hier een abonnement af en je hebt direct toegang.
In het boek En ineens was het oorlog staan nog honderden andere foto’s van gesneuvelde of krijgsgevangen soldaten, brandende gebouwen, opgeblazen bruggen, en wrakken van voer- en vliegtuigen. Ze zijn afkomstig uit de archieven van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH). Veel foto’s in het boek zijn niet eerder gepubliceerd.
Hoewel vrijwel alle opnames van het front door Duitse fotografen zijn genomen, ontstaat dankzij de hoeveelheid en de variatie de indruk van een redelijk compleet beeld. Geografisch wordt bijna heel Nederland bestreken.
De begeleidende teksten vertellen het verhaal van de Duitse inval in Nederland, van de aanval op de Maasbruggen tot en met de laatste schoten in Zeeland. Hoewel die geschiedenis bekend is, blijft het telkens weer op een vreemde manier schokkend om je te realiseren dat het land waarin je woont oorlogsgebied is geweest. De foto’s versterken dat effect met een factor twintig. Vooral wanneer ze zijn genomen op locaties die je herkent. Oorlog komt dan heel dichtbij, ook al zijn de opnames van 85 jaar geleden. Je kunt je opeens veel beter inleven in wat de Oekraïners meemaakten toen de Russen vier jaar geleden met tanks en vrachtwagens hun land binnenvielen.
Toch is er één aspect dat afbreuk doet aan dit indrukwekkende fotoboek: een deel van de bijschriften is van een olijkheid die tenenkrommend is. De auteurs leggen de personen op sommige foto’s woorden in de mond als ‘Best een joekel hè?!’ (Nederlandse militairen bij een aangespoelde zeemijn) of ‘Zit wel lekker zacht zo’ (Duitsers op een rubberboot).
En ineens was het oorlog. Mei 1940 in beeld
Erwin van Loo, Nicolette Faber-Wittenberg (red.)
288 p. WBooks, € 49,95
