Het woord ‘rivaal’, zo leert Vanessa Taylor ons in Zeven rivieren. Een reis over water door de geschiedenis van de mensheid, stamt af van het Latijnse rivalis en betekent ‘iemand die aan de overzijde van de rivier woont’. Je zou die etymologische betekenis als een rode draad in het ambitieuze boek van Taylor kunnen aanmerken. Ze beziet aan de hand van de Nijl, Donau, Ganges, Mississippi, Niger en Yangtze de geschiedenis van de mensheid vanuit het perspectief van de grote rivieren. Rivieren leveren behoorlijk wat rivaliteit op, ze zijn een eeuwige bron van tweestrijd.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
De Nijl was vanaf de Klassieke Oudheid tot aan de Suezcrisis van 1956 een geopolitiek strijdtoneel waar Egyptenaren, Perzen en Britten elkaar naar het leven stonden. De Mississippi herinnert aan het drama van de inheemse Amerikanen die van hun vruchtbare gronden werden verdreven, gevolgd door de katoenplantages, die de rivier in een waterweg voor de slavernij transformeerden. De Ganges kent een rijke geschiedenis van religieuze spanningen tussen boeddhisten en hindoes, terwijl de Theems uitgroeide tot een ‘imperiale snelweg’ waar schepen koers zetten om de wereld te veroveren. Nadat de Ottomanen in 1453 Constantinopel veroverd hadden, richtten ze hun pijlen op Centraal-Europa, met de steden aan de Donau (Boedapest, Wenen) als ultieme inzet.
Zo waadt Vanessa Taylor met zevenmijlslaarzen door de geschiedenis van de mensheid. Ze behandelt nauwgezet het watermanagement waartoe een rivier oproept, zoals de eeuwige strijd tegen overstromingen en uitdrogingen. Voorzitter Mao, die ook de Yangtze aan zijn ijzeren wil wilde onderwerpen, riep tijdens de Grote Sprong Voorwaarts van 1958 een heuse ‘Oorlog tegen de natuur’ uit. De aanleg van megaprojecten als aquaducten en dammen hebben behoorlijk wat despotisme en dwangarbeid in het leven geroepen, om over de klimaatverandering nog maar te zwijgen die door menselijk ingrijpen is veroorzaakt. Taylor behandelt het allemaal, ook de mythologische en literaire betekenissen van de zeven rivieren. Als lezer bekruipt je al snel het gevoel dat ze voor een boek van nog geen 400 pagina’s te veel hooi op haar vork heeft genomen. Haar feitenkennis is duizelingwekkend, maar een kritische eindredactie was haar relaas zonder meer ten goede gekomen.
Zeven rivieren. Een reis over water door de geschiedenis van de mensheid
Vanessa Taylor
384 p. Meulenhoff, € 29,99
