Soldaten voelden zich vrij in vrouwenkleren

Coward lijkt in het begin het stramien van een ‘gewone’ oorlogsfilm te volgen: een groep Belgische dienstplichtigen reist vrolijk af naar het front. ‘Steek al je zorgen in je oude zak en lach, lach, lach,’ zingen ze uit luide borst. Natuurlijk beseft de kijker dat het lachen hun snel zal vergaan. Dat moment komt als ze lijken en gewonden van het slagveld moeten ophalen.

Een van de soldaten is Pierre, een plattelandsjongen die zijn emoties verbergt door te zwijgen. Achter het front ontmoet hij Francis, de expressieve leider van een groepje afgekeurde soldaten. Verkleed als vrouwen bezorgen zij hun medesoldaten wat vertier met revueachtige sketches en liedjes (‘De zege is nabij, we trekken naar Berlijn’). Pierre kijkt verbaasd naar het optreden, dat we nu een dragshow zouden noemen, en ervaart verwarrende gevoelens bij de als vrouw verklede Francis. Hij verwondt zichzelf opzettelijk zodat hij mee kan doen met de revuegroep en in Francis’ buurt kan zijn.

Dat tussen Pierre en Francis een liefdesrelatie opbloeit, raakt de kern van wat de Belgische regisseur Lukas Dhont met Coward wil betogen. Zijn punt is dat er aan het front op het gebied van gender en seksualiteit meer vrijheid heerste dan in de reguliere maatschappij. In de woorden van Francis: ‘Ik wil dat alles blijft zoals nu. Hier zijn we vrij.’ Dat laatste is wel erg kort door de bocht, maar dat strikte normen van mannelijk- en vrouwelijkheid onder soldaten in oorlogen opschuiven, is bekend. In Coward creëren de verkleedpartijen een situatie waarin soldaten veilig de grenzen van rigide gendergedrag kunnen overschrijden. De verklede soldaten bevestigen heteroseksuele mannen in hun verlangen naar vrouwen, terwijl homoseksuele mannen achter jurk en pruik begeerlijke mannen zien.

Geen onthullingen over hoe het met Francis en Pierre afloopt in Coward, maar zij zijn allesbehalve lafaards. Het maakt de filmtitel raadselachtig, ware het niet dat de film ook hiervoor een verklaring geeft. Dat is een beetje de makke van de hele film, want die laat niets te raden over. Is het nu echt nodig om Francis tegen Pierre te laten zeggen dat ze ‘in de echte wereld’ hun liefde voor elkaar niet zouden kunnen beleven?

Een tikkeltje irritant is ook dat de publiciteit rond Coward de suggestie wekt dat de film een nieuw historisch fenomeen heeft ontdekt. Maar over als vrouwen verklede soldaten in oorlogen is inmiddels een aardige boekenkast vol geschreven. Coward is geen perfecte, maar wel een interessante film waarin uitstekend wordt geacteerd. Dat zag ook de jury op het filmfestival in Cannes, want die gaf Valentin Campagne (Francis) en de debuterende Emmanuel Macchia (Pierre) samen de prijs voor beste acteur.

Coward gaat op donderdag 22 oktober in première in Nederland.