De rellen in Amsterdam na afloop van de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv zijn een gevolg van de Gaza-oorlog. Het is niet de eerste keer dat een geopolitiek conflict leidt tot geweld tegen etnische groepen. Zo waren Duitse immigranten in Canada doelwit tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Canada was als dominion van Groot-Brittannië automatisch bij de Eerste Wereldoorlog betrokken. Gedurende de oorlog heerste er een sterke afkeer van alles wat Duits was. Verhalen, vaak fake news, over gruweldaden van het Duitse leger verspreidden zich snel en creëerden het idee dat Canada vocht tegen een barbaarse vijand. De vijandigheid beperkte zich niet tot de Duitse staat, maar had ook gevolgen voor Duitse immigranten. Zij werden tijdens de oorlog beschouwd als ‘enemy aliens’, vijandige vreemdelingen.
In 1915 gebeurde er iets waardoor in Canada de vlam in de pan sloeg. Op 1 mei vertrok het Britse schip Lusitania voor een reis van New York naar Liverpool. Aan boord waren 1959 passagiers met verschillende nationaliteiten, onder wie veel vrouwen en kinderen. Op 7 mei 1915 torpedeerde een U-Boot van de Duitse Keizerlijke Marine het schip voor de Ierse kust. Het enorme vaartuig zonk binnen achttien minuten; 1198 passagiers overleefden het niet.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
De aanval werd breed uitgemeten in de kranten en leidde internationaal tot grote verontwaardiging. De Telegraaf schreef: ‘Van de kinderen, die mee de diepte in zonken, kwamen veel niet meer boven en even later zag de zee zwart van de menschen.’ Onder de slachtoffers waren veel Britten, Amerikanen en Canadezen. In deze landen had de aanval grote gevolgen. Het was een belangrijke reden voor de Amerikaanse deelname aan de oorlog en leidde in Canada en Groot-Brittannië tot geweld tegen Duitse immigranten. Direct na de gebeurtenis vonden anti-Duitse rellen plaats in Liverpool, Manchester, Londen, Winnipeg, Montreal en Victoria.
Vernielingen in Victoria
In die laatste stad was de torpedering van de Lusitania groot nieuws. De lokale kranten besteedden speciale aandacht aan de slachtoffers die uit Victoria kwamen. Op zaterdag 8 mei ging in de stad het gerucht rond dat Duitse inwoners ‘de geslaagde aanval’ aan het vieren waren in de Kaiserhof, een lokale hotelbar. Ook zou er een Duitse vlag gehesen zijn op het gebouw. Een woedende menigte, bestaande uit soldaten, mannen en vrouwen, verzamelde zich rond het hotel en begon vernielingen aan te richten.
De menigte ging op zoek naar alles wat Duits klonk
De menigte groeide tot zo’n 2000 mensen die vervolgens door de stad trokken op zoek naar alles wat Duits klonk. Zo vernielden ze het gebouw van de voormalige Duitse club – sinds het begin van de oorlog niet meer in gebruik – en winkels met Duitse namen op de etalages. De relschoppers sloegen ruiten stuk en plunderden op grote schaal. De Victoria Daily Times schreef over vrouwen die een zak openhielden zodat hun mannen het roofgoed erin in konden doen. De politie kreeg de situatie niet meteen onder controle en moest de hulp van het leger inroepen. De rellen duurden tot maandag 10 mei. Er vielen geen doden, maar de schade was voor die tijd enorm: tussen de 60 en 70 duizend dollar.
Koenig werd Kingsley
In de lokale krant The Daily Colonist werden de rellen uitgebreid veroordeeld. De krant benadrukte dat de meeste slachtoffers genaturaliseerde Britse staatsburgers waren. Onder hen was ook Simon Leiser, die al veertig jaar de Britse nationaliteit bezat. Over hem vertelde een ooggetuige 61 jaar later het volgende: ‘Het trieste van de rellen was het feit dat Simon Leiser, zoals de meesten van onze Duitse burgers, zeer gerespecteerd was en actief deelnam aan de verbetering van de stad.’
De meeste slachtoffers waren genaturaliseerde staatsburgers
In de maanden na de rellen stonden de kranten vol met emotionele advertenties van mensen die door hun naam of geruchten met het Duitse Rijk werden geassocieerd. Ze benadrukten hun loyaliteit aan het Britse rijk. ‘Ik neem afstand van de wreedheden die plaatsvinden en ik betreur het zinken van de Lusitania. Ik wil graag duidelijk maken dat ik geen van de Alien Enemies ben,’ stond in één zo’n advertentie. In een andere legde een geboren Belg uit dat zijn achternaam Eekman niet Duits was.
Enkelen voelden zich zelfs genoodzaakt om afscheid te nemen van hun Duitse naam. Zo was op 26 juni in The Daily Colonist de volgende advertentie te lezen: ‘Wij […] verklaren hierbij dat wij op 2 juni 1915 formeel en absoluut afstand doen van het gebruik van onze achternaam Koenig, en dat wij voortaan, bij alle gelegenheden, de naam Kingsley gebruiken, onderschrijven en aannemen.’
Meer weten
- Caglioti, Daniela L. ‘Aliens and Internal Enemies: Internment Practices, Economic Exclusion and Property Rights during the First World War Introduction,’, in: Journal of Modern European History, 12, no. 4 (2014), 448–59.
- Canadian War Museum. ‘Canada and the First World War: Anti-German sentiment”.
- The Daily Colonist. Victoria, B.C, mei-juni 1915 en 1976.
- Ann Edelstein, “Victoria’s forgotten race riot” in Capital Daily.
- The Guardian. “From the archive, 13 May 1915: Anti-German riots spread”
Openingsfbeeld: Een boze menigte verzamelt zich buiten het hotel in Victoria. Foto: British Columbia Archives Collections.
