De meeste First Lady’s beleven weinig plezier aan hun rol

Geen ondankbaarder functie dan die van First Lady. De echtgenote van de Amerikaanse president vervult een publieke functie maar is ongekozen, onbenoemd, soms geliefd en soms gehaat. First lady’s vormen de ongevraagde ballast bij de man die Amerikanen als president hebben gekozen. Hun rol is onbeperkt, maar tegelijkertijd zo strak als een dwangbuis, omdat je alles fout kunt doen. Er zijn vrouwen die ervan genoten, maar de meeste echtgenotes beleefden er weinig plezier aan.

De Amerikaanse geschiedenis kent heel verschillende First Lady’s. De intelligente Abigail Adams was in het gezelschap van de Founding Fathers de interessantste echtgenote, op de hielen gezeten door Dolley Madison, die populairder was dan haar verlegen echtgenoot. Mary Lincoln had een gat in haar hand en werd na de dood van zoontje Will in 1862 steeds onstabieler. Ze eindigde in een gesticht. Lucy Hayes werd Lemonade Lucy genoemd omdat zij alcohol had verbannen uit het Witte Huis, wat tot smokkel en zakflacons leidde. Als deze dames al invloed hadden op het beleid van hun echtgenoten, dan merkte niemand daar wat van.

Uiteraard weten echtgenotes meer van het dagelijks leven van de president dan wie dan ook. Zo wist Edith Wilson in 1919 heel goed dat haar man na een aantal beroertes niet meer in staat was zijn werk te doen. Ze nam zelf de teugels in handen, schermde de half verlamde president af en oefende feitelijk zelf het presidentschap uit – het gaat niet te ver haar de eerste vrouwelijke president te noemen. Van haar opvolgster Flores Harding weten we dat ze haar man voortdurend op de bast zat. Zozeer zelfs dat die arme Warren zijn maîtresse moest ontmoeten ‘in een bezemkast’, waarschijnlijk de pantry.

Naar buiten toe kreeg de First Lady pas politieke invloed toen Eleanor Roosevelt in 1933 in het Witte Huis terechtkwam. Ze was meer politiek klankbord dan liefhebbende echtgenote, en weigerde zich te laten muilkorven. Eleanor probeerde Franklin op het progressieve spoor te houden en vocht onvermoeibaar tegen de rassensegregatie die de president moest accepteren om de Democratische coalitie bij elkaar te houden. Met een krantencolumn hield Eleanor Amerikanen dagelijks op de hoogte van wat haar bewoog. Ze werd een rolmodel voor talloze vrouwen, binnen en buiten de politiek. Na de dood van haar man werd ze een van de onderhandelaars over de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, een prestatie die haar de bijnaam First Lady of the World opleverde.

Traditioneler waren Bess Truman, Mamie Eisenhower en Pat Nixon. Zij zaten met frisse tegenzin in het Witte Huis. Ze ondergingen hun functie, soms met zichtbare pijn. Van hen had alleen Pat Nixon een scherp gevoel voor politiek. Ze zag beter dan haar echtgenoot in wat voor wespennesten hij zich had gestoken. Jackie Kennedy was zichtbaar, populair en een frisse wind na de duffe jaren vijftig. Rosalynn Carter was de eerste die zich ronduit presenteerde als de politieke partner van haar man. Ze sprak zich uit, steunde Carters beleid en kreeg daarvoor bakken kritiek over zich heen.

Voor Ronald Reagan was zijn vrouw Nancy onmisbaar. Ze werd al snel getooid met de bijnaam ‘Queen Nancy’ nadat ze haar ontevredenheid uitsprak over de bekrompen woonruimte in het Witte Huis, en een peperduur nieuw servies had besteld. Ze geloofde heilig in astrologie en bepaalde soms letterlijk de agenda van president Reagan. In het openbaar beperkte ze zich tot een ondersteunende rol, soms Ronnie iets influisterend als hij de weg kwijt was.

Hillary Clinton had in de campagne van 1992 aangekondigd dat je bij de Clintons ‘twee voor de prijs van één’ kreeg. Dat hebben we geweten, het was geen koopje. Ze kreeg als co-president de opdracht wetgeving voor ziektekostenverzekering tot stand te brengen. Dat werd geen succes, deels door haar arrogante houding, deels omdat ze zich zo kwetsbaar maakte: via Hillary kon je de president aanvallen.

Laura Bush en Michelle Obama waren totaal verschillend van elkaar, maar beiden schiepen primair een stabiel thuisfront. Hoe banaal dat ook klinkt, is dat geen onbelangrijke of gemakkelijke taak. Volgens historici had Laura Bush grote invloed op het aidsbeleid dat president Bush in Afrika opzette, een succes waarvoor hij weinig krediet heeft gekregen. Michelle Obama was zich altijd bewust van de risico’s van een uitgesproken First Lady. Ze zette zich in voor een specifiek doel, zoals de meeste First Lady’s dat doen: Laura Bush voor de strijd tegen analfabetisme, Michelle Obama voor gezond voedsel. Afgezien van Hillary Clinton, die in de slipstream van Bill haar eigen politieke carrière opzette tot die in 2016 spectaculair uit de rails liep, is Michelle Obama de meest succesvolle oud-First Lady. Haar memoires waren een internationale bestseller en ze wordt wijd en zijd bewonderd.

Jill Biden had een eigen carrière als een gepromoveerde onderwijsspecialist, maar zal de geschiedenis ingaan als de vrouw die haar bejaarde echtgenoot bleef pushen om voor een tweede termijn te gaan. Volgens het roddelboek Fire and Fury was Melania Trump in tranen toen Donald Trump werd gekozen. Ze had de ondankbare taak een vrouwonvriendelijke president in het Witte Huis te vergezellen en haar mond te houden over zijn strapatsen. Ze baarde opzien door soms opzichtig Trumps hand weg te slaan – de president liep graag hand in hand. Ze nam een vrij traditionele rol aan, onder meer door op begrafenissen haar ongewenste echtgenoot te vertegenwoordigen, en ze was prima in staat diners en de jaarlijkse kerstdecoraties te organiseren.

In Trumps tweede termijn is Melania zichtbaarder. Haar zoon is uit huis, en ze had de tijd om een boek te schrijven en een documentaire te verkopen aan de met Trump slijmende Amazon-baas Jeff Bezos. De titel van de film is Melania, niets meer en niets minder. De insiders in Washington weten zeker dat het de naam wordt van een merk waaronder van alles op de markt gebracht kan worden, van parfums tot kleding. Wat je er ook van vindt, dat heeft een First Lady in ieder geval nog nooit eerder gedaan.