De Amsterdamse Jordaan staat bekend om gemeenschapszin en brutale humor. Tegenwoordig is het een yuppenbuurt, maar vroeger heersten er grote maatschappelijke misstanden. Neem het gezin van Hendrik en Johanna Zeestroom. Ogenschijnlijk een doorsnee familie met twaalf kinderen, die in de eerste helft van de twintigste eeuw alle ellende wist te overleven. Dankzij sappelende ouders, die het zonder sociale steun van de gemeente en vroeg werkende kinderen niet konden bolwerken.
Dit artikel krijg je van ons cadeau
Wil je ook toegang tot HN Actueel? Hiermee lees je dagelijks geschiedenisverhalen met een actuele aanleiding op onze website en ontvang je exclusieve nieuwsbrieven. Sluit hier een abonnement af en je hebt direct toegang.
Meer recensies lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Daarom raakte het gezin ontvankelijk voor radicale politiek. Drie van de kinderen kozen voor het communisme, terwijl de rest in de armen viel van de NSB en in de oorlog nazi-kampen ging bewaken, Joden ophaalde of bij de SS ging vechten. Vader Hendrik zou zelfs Anne Frank hebben verraden, maar dat blijkt niet waar. Biesheuvel vertelt niet waarom, maar de uitgever vermeldt de loze bewering toch maar even op de achterflap om de verkoopwaarde te verhogen.
Dat is jammer, want het verhaal is interessant genoeg. Het is onthutsend om te lezen hoe dat gezin toch bij elkaar bleef en na de oorlog het gewone leven weer trachtte op te pakken. Alsof er niets was gebeurd. Over de gevangenisstraffen die de zich ergst misdragende gezinsleden hadden gekregen werd niet meer gesproken. Gewoon in 1948 weer met z’n allen op de foto voor het huwelijksfeest van pa en moe, zoals het omslag toont. Loyaliteit in een gezin kan de ideologische onoverbrugbaarheid blijkbaar verdoezelen.
Aan dit soort familiegeschiedenissen worden steeds meer boeken gewijd. De archieven komen beter beschikbaar en de behoefte over een lang weggedrukt duister verleden te vertellen groeit. Het vermogen om dat ook in een boeiende vorm te gieten, is niet ieder gegeven. Biesheuvel gelukkig wel, ze blijkt een begenadigd verteller die voldoende afstand kan houden tot de gevoelige problematiek van haar familie. Maar ze veranderde wel de achternaam en de meeste voornamen, omdat een fout oorlogsverleden nog te gevoelig ligt. Ook bij ons in de toffe Jordaan.
Het verraad van de Jordaan. Het verzwegen verleden van een Amsterdams NSB-gezin
Stephanie Biesheuvel
272 p. Spectrum, € 21,99
Openingsbeeld: Kinderen spelen soldaatje in de Jordaan, augustus 1926.
