Sinds november 2020 woedt in de noordelijke deelstaat Tigray in Ethiopië een felle oorlog. De Ethiopische federale regeringstroepen vechten samen met Amhaarse en Eritrese soldaten tegen het TPLF (Tigray People’s Liberation Front). Duizenden Ethiopiërs kwamen al om en volgens de VN dreigt er een hongersnood voor nog eens 350.000 mensen. Zeker 5 miljoen inwoners van Tigray zijn door de gevechten afhankelijk van noodhulp, en het conflict heeft zich inmiddels ook verspreid naar de aangrenzende regio Afar. Historicus en antropoloog Jan Abbink, die veel onderzoek heeft gedaan naar Ethiopië, vertelt over de historische wortels van het huidige conflict.
Wat kenmerkt de regio Tigray?
‘Historisch gezien is Tigray een regio met een eigen karakter. De inwoners hebben een eigen taal en er is altijd een zelfstandige politieke traditie geweest, met adel die er in de imperiale tijd de macht had. In de regio bestaat daarom een traditie van zelfstandigheid en trots, maar Tigray is sinds de vroege Middeleeuwen ook altijd onderdeel geweest van het federaal georganiseerde Ethiopië. De Tigray vinden zichzelf historisch gezien ontzettend belangrijk, misschien wel de belangrijkste groep in Ethiopië. Daaraan ontlenen ze een groot deel van hun zelfbeeld.’
Wat is de oorzaak van het huidige conflict?
‘De TPLF-partij bepaalde sinds 1991 alle politiek in het land. Economisch en politiek gezien zijn de partijleden volgens velen een soort maffia-elite binnen Ethiopië geworden. Nadat de huidige premier Abiy Ahmed in april 2018 aan de macht kwam, verloor het TPLF zijn centrale, allesbepalende positie. Dat heeft de partij nooit kunnen verkroppen. Toen de oorlog in november 2020 begon, was het einddoel van de TPLF-elite waarschijnlijk om de macht in Ethiopië weer over te nemen. Ze wilden oprukken naar de hoofdstad Addis Abeba en elders in het land ook regionale opstanden veroorzaken. Dat is ze uiteindelijk niet gelukt.’
Is afscheiding nu het einddoel van de Tigray?
‘Zelfs van de TPLF-elite is het niet duidelijk wat ze precies willen. Een deel van hen wil afscheiding, maar het is onzeker wat de bevolking vindt. Luidruchtige minderheden in Tigray zeggen dat ze niets met Ethiopië te maken willen hebben, maar ik denk niet dat hetzelfde geldt voor de rest van de inwoners. De meesten willen de relatie van Tigray met de rest van Ethiopië opnieuw definiëren. Ze hopen dat er een nieuwe politieke dispensatie komt waarbij ze kunnen functioneren als een relatief onafhankelijke eenheid – wat ze feitelijk al waren vóór november 2020. Er zal in Ethiopië altijd spanning bestaan tussen het idee van federale eenheid en regionale autonomie, maar de etno-nationalistische gevoelens zijn in dit conflict door het TPLF wel behoorlijk opgeklopt.’
Speelt de geschiedenis van het keizerrijk Ethiopië een rol in deze kwestie?
‘Intellectuelen van de Oromo, een andere etnische groep in Ethiopië, zien de verovering van hun grondgebied door keizer Menelik II aan het eind van de negentiende eeuw als oorzaak van de huidige problemen. Deze historische metafoor komt vaak terug, maar de grieven uit het verleden kunnen niet een op een beantwoord worden met politieke oplossingen in de huidige tijd. Alle bevolkingsgroepen in de etnische regio’s van Ethiopië zijn in de afgelopen 150 jaar economisch, sociaal en cultureel sterk verweven geraakt. Het is moeilijk om ze weer van elkaar te scheiden en het is zeer de vraag of de grote meerderheid dat wil.’
Hans Averdijk
Jan Abbink is hoogleraar governance and politics in Africa aan de Universiteit Leiden. Hij is antropoloog-historicus en doet veel onderzoek naar de geschiedenis en cultuur van de Hoorn van Afrika, met name van Ethiopië. Hij is tevens voorzitter van de Researchers’ Assembly van het Afrika-Studiecentrum in Leiden.
