Home Oorlog in de collegebanken – Jeroen Kemperman

Oorlog in de collegebanken – Jeroen Kemperman

Oorlog in de collegebanken – Jeroen Kemperman

Rob Hartmans

Historicus, journalist en vertaler

Gepubliceerd op: 28 mei 2018

Update 13 oktober 2022

Niet alle studenten waren ‘goed’

In het voorjaar van 1943 moesten alle Nederlandse studenten de beruchte ‘loyaliteitsverklaring’ tekenen. De autoriteiten spraken liever van een ‘onthoudingsverklaring’, omdat ze alleen hoefden te beloven de bezetter niet te dwarsbomen. Tegenstanders maakten ervan dat de ondertekenaars zich loyaal opstelden tegenover de bezetter. Dit heeft er ongetwijfeld aan bijgedragen dat de meeste studenten weigerden te tekenen, hoewel dit inhield dat ze zich dan moesten melden voor tewerkstelling in Duitsland. Velen weigerden ook dit, en doken onder.

Samen met de studentenprotesten in de herfst van 1940 en de verzetsactiviteiten van een deel van de studenten heeft de massale ontduiking van de loyaliteitsverklaring de studenten uit de oorlogsjaren de naam bezorgd dat zij overwegend ‘goed’ waren geweest. ‘Geen andere maatschappelijke groep heeft zich – vooral na mei 1943 – met zoveel elan in allerlei verzetsacties geworpen, bij geen andere groep waren de verliezen in verhouding zo hoog,’ heette het in 1950 al in een officieel gedenkboek.

Hoewel Jeroen Kemperman in Oorlog in de collegebanken dit beeld niet volledig omkeert, wordt het wel door hem genuanceerd. Niet alle studenten die in 1943 hun studie staakten namen deel aan het verzet. Bovendien had de meerderheid er, net als de rest van de bevolking, een tijd over gedaan voordat ze doorhadden dat de nazi’s steeds repressiever werden.

Ook waren er flinke verschillen tussen de diverse universiteiten. Op de Technische Hogeschool in Delft tekende ruim een kwart van de studenten wel, terwijl dit op de Vrije Universiteit slechts 1,1 procent was, en op de Katholieke Economische Hogeschool in Tilburg en de Katholieke Universiteit Nijmegen respectievelijk 2,2 en 0,3 procent. In Nijmegen en op de VU gaf het bestuur aan dat de universiteit toch dichtging, zodat tekenen weinig zin had. Bovendien liet kardinaal De Jong weten dat hij het tekenen van de loyaliteitsverklaring ‘ten sterkste’ afraadde.

Hiernaast besteedt Kemperman in zijn gedegen en afgewogen boek aandacht aan het actieve verzet, waarbij in totaal zo’n 400 studenten omkwamen. Geen boek dat je met rode oortjes leest, maar wel een serieuze bijdrage aan de geschiedenis van de Duitse bezetting.
 
Rob Hartmans is historicus, journalist en vertaler.
 

Oorlog in de collegebanken. Studenten in verzet, 1940-1945
Jeroen Kemperman
360 p. Boom Uitgevers, € 24,90

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 5 - 2018

Nieuwste berichten

Jozef en Ctirad Masin
Jozef en Ctirad Masin
Artikel

Waren de Mašíns moordenaars of verzetshelden? Tsjechië komt er niet uit

Het overlijden van Joe Masin op 2 november 2026 in het Californische Santa Barbara was in de Verenigde Staten minder groot nieuws dan in Tsjechië. Ruim 75 jaar na zijn gewelddadige verzetsacties in zijn geboorteland ziet een deel van de Tsjechen Josef Mašín nog steeds als een moordende misdadiger. Voor anderen is hij, net als...

Lees meer
Zoektocht naar een Joods-Surinaamse familiegeschiedenis
Zoektocht naar een Joods-Surinaamse familiegeschiedenis
Interview

Zoektocht naar een Joods-Surinaamse familiegeschiedenis

Op bezoek bij zijn oma ontmoette Jaïr Salomon van Dijk haar Joodse generatiegenoot Mieke, die gedurende haar leven nooit iets te weten kwam over haar biologische ouders. Van Dijk ging op onderzoek uit en ontdekte dat haar vader een Surinaamse jazzartiest was en haar moeder een moeilijke jeugd had in vooroorlogse kindertehuizen. Hij vertelt erover...

Lees meer
Speculeren over Emily Brontë
Speculeren over Emily Brontë
Recensie

Speculeren over Emily Brontë

Deborah Lutz schreef een biografie over de Brontë-zuster van wie het minst bewaard is gebleven. Daardoor blijven veel vragen onbeantwoord. Wellicht is over geen enkele familie in de letteren zoveel geschreven als die van de Brontës. De levens van Charlotte, Emily, Anne en Branwell spreken tot de verbeelding. Je moet dan ook van goeden huize...

Lees meer
Radegunde voedt de armen. Miniatuur uit Leven van Sint-Radegunde, elfde eeuw.
Radegunde voedt de armen. Miniatuur uit Leven van Sint-Radegunde, elfde eeuw.
Artikel

Twee middeleeuwse nonnen komen in opstand 

In 589 liep de opstand in een Frankisch vrouwenklooster uit op moord en doodslag. Tijdgenoot Gregorius van Tours sprak in zijn Historiën – de enige bron die over de nonnenopstand bestaat – van een schandaal waarin de duivel de hand had. Wat zat er werkelijk achter deze rebellie?  Omstreeks het midden van de zesde eeuw...

Lees meer
Loginmenu afsluiten