Home ‘Nederland had een rijke eetcultuur’

‘Nederland had een rijke eetcultuur’

  • Gepubliceerd op: 30 mei 2023
  • Laatste update 04 jun 2023
  • Auteur:
    Lucie Galis
  • 3 minuten leestijd
Janny van der Heijden schreef een boek over de Nederlandse eetcultuur

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Historischnieuwsblad.nl? U bent al lid vanaf €1,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

‘Nederland heeft geen bijzondere eetcultuur. Bij het ontbijt eten we een boterham met hagelslag, bij de lunch een broodje kaas en bij het avondmaal stamppot.’ Als presentatrice en culinair publiciste Janny van der Heijden zo’n uitspraak hoort beginnen haar oren te klapperen. Volgens haar is dat een misverstand. Nederland heeft van oudsher wél een rijke eetcultuur en met voedsel werd graag gepronkt – zoals de vele stillevens uit de zeventiende eeuw laten zien. Daarom schreef ze Smaakpalet van de Lage Landen

Op welke manier geven stillevens inzicht in onze eetcultuur?

‘De stillevens laten zien wat we allemaal aan voedsel kenden. Van olijven wordt altijd gedacht dat we die pas de laatste decennia hebben ontdekt, terwijl uit de schilderijen blijkt dat ze al in de zeventiende eeuw op tafel stonden. Er wordt bij de Nederlandse eetcultuur altijd gedacht in termen van schraalte, maar de stillevens tonen juist een rijke eetcultuur – neem de haringen, garnalen, mosselen, oesters en kazen. Daar zijn wij tot vandaag de dag in het buitenland beroemd om.’

Meer interviews en boekrecensies lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in uw inbox.

Waarom pronkten Nederlanders met hun voedsel?

‘De rijke bovenlaag kon zich onderscheiden door het voedsel dat ze at. In de zeventiende eeuw verbleven veel rijken in buitenplaatsen. Ze hadden er moestuinen waar groenten en kruiden werden geteeld die van veel betere kwaliteit waren dan de aangevoerde groenten in de stad. Ook de jacht was voorbehouden aan een bevoorrechte groep en niet aan de massa. Dankzij de stillevens met wild, verse groenten en fruit konden de rijken laten zien wat ze zich konden veroorloven.’

Waardoor nam de vraag naar stillevens toe?

‘De zeventiende eeuw was een periode van grote welvaart in de Lage Landen. Mensen wilden hun rijkdom tonen, vooral in de Noordelijke Nederlanden. Ze lieten grote huizen bouwen – met karakteristieke “pronkkamers” – en dat verhoogde ook de vraag naar schilderijen. Na het rampjaar 1672 nam de welvaart af en daardoor veranderde ook onze eetcultuur. Dat beïnvloedde weer de schilderkunst: op het moment dat het minder gaat, hebben we minder de behoefte om te pronken.’

Wat zijn de verschillen in eetcultuur tussen toen en nu?

‘Tegenwoordig hebben we voor-, hoofd- en nagerecht, maar in de zeventiende eeuw werd alles tegelijkertijd op tafel gezet. Er waren vier eetmomenten op de dag, en niet het avondmaal, maar het noenmaal – de lunch – was de hoofdmaaltijd. Een ander groot verschil is dat men in de zeventiende eeuw afhankelijk was van het seizoen en at wat er voorhanden was. Tijdens de oogstperiode werd wat overschoot ingemaakt voor de winter. Een trend die overigens nu lijkt terug te komen.’

Smaakpalet van de Lage Landen.

Smaakpalet van de Lage Landen. De geschiedenis van de eetcultuur in beeld
Janny van der Heijden
240 p. Nijgh & Van Ditmar, € 49,99
Bestel bij Libris.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 6 - 2023

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer