Home Middeleeuwse edelen waren net maffiabazen

Middeleeuwse edelen waren net maffiabazen

Het feodale stelsel wordt vaak omgeschreven als een eerlijke transactie: een heer bood bescherming aan zijn ondergeschikten in ruil voor hun arbeid en producten. Maar zo was het niet altijd. 

Soldaat bedreigt een non die haar klooster probeert te redden
Soldaat bedreigt een non die haar klooster probeert te redden, circa 1380.

Geertje Dekkers

Historicus en journalist

Gepubliceerd op: 28 april 2025

In 1402 plunderden circa honderd mannen van de markgraaf van Meißen de omgeving van de stad Hof, in de huidige deelstaat Beieren. Ze staken dorpen in brand, doodden acht bewoners en stalen 230 paarden, 537 koeien, 313 varkens, 392 schapen en 9 geiten. Daarnaast dwongen ze boeren voor hen te werken en namen ze zes van hen gevangen, om vervolgens losgeld te eisen. 

Dit artikel krijg je van ons cadeau

Wil je ook toegang tot HN Actueel? Hiermee lees je dagelijks geschiedenisverhalen met een actuele aanleiding op onze website en ontvang je exclusieve nieuwsbrieven. Sluit hier een abonnement af en je hebt direct toegang.

Meer historisch nieuws lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in je inbox.

De plundering was onderdeel van een vete tussen vazallen van de markgraaf en die van de burggraaf van Neurenberg. Dat was een veelvoorkomende gang van zaken in het laatmiddeleeuwse Duitse Rijk, zo betoogt Tristan W. Sharp in het tijdschrift Past & Present. Hij vergelijkt adellijke heren uit die periode met rivaliserende maffiabazen die boeren en burgers zodanig lastigvallen, dat ze bescherming moeten zoeken bij een andere maffialeider.  

De relatie tussen heren en ondergeschikten in deze periode is vaak veel positiever beschreven: heren zouden betrouwbare beschermers zijn. Maar ‘schaderegisters’ uit de veertiende eeuw laten zien dat plunderingen in het kader van vetes veel voorkwamen. En Sharp stelt dat heren zulke conflicten bewust aan de gang hielden, om ervan te profiteren. Daarom haalt hij instemmend de vijftiende-eeuwse dichter Michael Beheim aan, die de adel vergeleek met agressieve adelaars die weerloze kuikens en kippen verslonden: heren roofden het voedsel, maakten van boeren bedelaars en van echtgenotes weduwen. 

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 5 - 2025

Dossier Middeleeuwen

Byzantijnse zijde uit de zesde of zevende eeuw.
Byzantijnse zijde uit de zesde of zevende eeuw.
Artikel

Constantinopel bewaakte het geheim van zijde

In het tiende-eeuwse Byzantijnse Rijk had zijde de waarde van goud. Constantinopel bewaakte de productie ervan als een hellehond. Dat weerhield Lombardijns diplomaat Liutprand niet van een poging het textiele goud te smokkelen. Het ambitieuze hart van Liutprand van Cremona bonsde van opwinding, toen hij door de gouden poort van Constantinopel liep. Het was een...

Lees meer
Excommunicatie van Robert II de Vrome in 998. Schilderij door Jean Paul Laurens, 1875.
Excommunicatie van Robert II de Vrome in 998. Schilderij door Jean Paul Laurens, 1875.
Artikel

Excommunicatie in de Middeleeuwen: veroordeeld tot de duisternis

Om gelovigen in het gareel te houden dreigde de middeleeuwse kerk bij overtredingen met excommunicatie. Zondaars werden daarmee uit de gemeenschap gestoten en zouden na hun dood regelrecht naar de hel gaan. Maar hoe bang waren mensen daar nu echt voor? In 1445 had Margreet, echtgenote van Jacob van der Velde, een woordenwisseling met de...

Lees meer
Door de droogte ontstaan er barsten in de Nederlandse akkers
Door de droogte ontstaan er barsten in de Nederlandse akkers
Interview

‘We moeten weer leren leven met de bodem, net als in de Middeleeuwen’

Door extreme droogte en bosbranden gaan in heel West-Europa de alarmbellen af. Historica Maïka De Keyzer wijt ons gebrekkig preventiebeleid aan de moderne overtuiging dat we meester zijn over de natuur. ‘Wij denken dat we overal een technologische oplossing voor kunnen vinden. In de Middeleeuwen hadden ze die hoogmoed niet.’ Maïka De Keyzer doceert ecologische...

Lees meer
Een vrouw vliegt op een groen penismonster, circa 1345. Uit Decretum Gratiani, een twaalfde-eeuws kerkelijk wetboek.
Een vrouw vliegt op een groen penismonster, circa 1345. Uit Decretum Gratiani, een twaalfde-eeuws kerkelijk wetboek.
Beeldessay

Middeleeuwse memes over monsters, fallussen en ontblote billen

Wie een middeleeuws handschrift openslaat, hoeft zich niet te verbazen over dat soort bizarre voorstellingen in de kantlijn. Wat vertellen zogeheten marginalia over de belevingswereld van de middeleeuwer? De term ‘marginalia’ verwijst naar alles wat we terugvinden in de kantlijn van een tekst. In middeleeuwse manuscripten staan dikwijls persoonlijke toevoegingen van de kopiist of de...

Lees meer
Loginmenu afsluiten