De wereld bestond al vele duizenden jaren. En misschien was hij er altijd al geweest. Dat soort ideeën klonken volop in de christelijke Oudheid en de Middeleeuwen. Dat de Bijbel iets anders vertelde, was lange tijd geen probleem.
Het moest maar eens duidelijk zijn: aan het begin der tijden had God in Zijn almacht alles geschapen. Uit het niets. Het geestelijke en het lichamelijke, en ook de mens. Zo stond het in 1215 in een van de teksten geproduceerd door het Vierde Lateraans Concilie.
Logischer lijkt het niet te kunnen, vanuit kerkelijk perspectief, want zo staat het in Genesis: in den beginne schiep God alles. Toch vond het Concilie het nodig die waarheid te benadrukken. Want in de dertiende eeuw dachten nogal wat intellectuelen anders over het ontstaan van de wereld, in de ruimste betekenis van het woord. Het begin van Genesis, over de zesdaagse schepping, lazen ze als een symbolisch verhaal. En de suggestie in de rest van het Oude Testament, dat Gods werk pas enkele millennia oud was, namen ze al helemaal niet letterlijk. De wereld was stokoud, vermoedden ze. En misschien had hij wel altijd bestaan.
Dat laatste wilde de kerkelijke top in 1215 dus niet meer horen. Daarmee nam de leiding een nieuw besluit want soortgelijke theorieën waren al sinds de vroege eeuwen van het christendom verkondigd. Die theorieën hadden deels te maken met het scheppingsverhaal in Genesis, dat niet uitblinkt in helderheid. Zo wachtte God volgens de Bijbel tot de vierde scheppingsdag voor Hij zon en sterren maakte, en daarmee een herkenbaar onderscheid tussen dag en nacht. Wie daar serieus over nadacht, kon nogal in de war raken. Want wat was een dag als er nog geen zon bestond? Wat moesten christenen zich voorstellen bij die drie eerste scheppingsdagen, als het verloop van de dagen nog niet viel te bepalen?
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Dit type vragen borrelde op bij vroege christelijke intellectuelen, ook omdat ze doordrongen waren van de werken van oude Griekse filosofen. Met name de ideeën van Aristoteles drukten een verwarrend stempel. In de vierde eeuw voor Christus had hij onderwezen dat niets uit niets kon ontstaan, want dat was logisch onmogelijk. Dus moest de wereld al oneindig lang bestaan. Er was geen schepping geweest. Geen begin.
