Home De grote en vreeselike vloed – Hanneke van Asperen e.a.

De grote en vreeselike vloed – Hanneke van Asperen e.a.

De grote en vreeselike vloed – Hanneke van Asperen e.a.

Rob Hartmans

Historicus, journalist en vertaler

Gepubliceerd op: 17 augustus 2021

Update 18 april 2023

De Sint-Elisabethsvloed leeft in het collectieve geheugen voort als een catastrofe van ongekende proporties. En het was ook een ramp, maar niet zo’n grote als vaak gedacht.

Het zou een calamiteit van apocalyptische omvang zijn geweest waarbij in één woeste stormnacht de gehele Grote Waard overstroomde, 72 dorpen door het water werden verzwolgen en 100.000 mensen verdronken. Na deze rampzalige nacht van 18 op 19 november 1421 was het landbouwgebied voorgoed verloren en maakte het plaats voor de wildernis van de Biesbosch. Dordrecht zou voortaan voorgoed door water omsloten zijn. In de volkscultuur duikt telkens het verhaal op van de baby in het dobberende wiegje, dat niet kapseisde omdat een kat steeds van de ene kant naar de andere sprong en uiteindelijk bij het huidige Kinderdijk aanspoelde.

Het is 600 jaar geleden dat de Sint-Elisabethsvloed – genoemd naar de heilige wier naamdag op 19 november wordt gevierd – plaatsvond. De ramp heeft een plek in het collectieve geheugen en als het gaat over de eeuwige strijd van Nederland tegen het water wordt er vaak naar de vloed gewezen. Niet zelden worden hierbij de twee altaarpanelen afgebeeld die nakomelingen van overlevenden van de ramp eind vijftiende eeuw aan de Grote Kerk in Dordrecht hebben geschonken en die sinds 1933 in het Rijksmuseum te zien zijn.

In De grote en vreeselijke vloed worden de feiten rond de ramp gereconstrueerd en wordt aandacht besteed aan de doorwerking ervan in de Nederlandse cultuur. Dit fraai geïllustreerde boek schetst in heldere lijnen hoe in de beeldende kunst en de literatuur de nadruk verschoof van het grote plaatje naar het persoonlijk drama, waarbij vooral het verhaal over het wiegje vanaf de negentiende eeuw een succesnummer werd. Ook wordt beschreven hoe de betekenis van de ramp voor het collectief bewustzijn verschoof – van religieus naar de strijd tegen het water, en van een lokale calamiteit naar de existentie van heel Nederland.

Het feitenmateriaal is schaars, maar inmiddels is duidelijk dat dé Sint-Elisabethsvloed niet heeft plaatsgevonden. In werkelijkheid ging het om drie stormvloeden – in 1404, 1421 en 1424 – die zo rond de naamdag van de heilige Elisabeth van Thüringen plaatsvonden. In de Grote Waard bevonden zich niet meer dan dertig dorpen en er woonden minder dan 30.000 mensen. Waarschijnlijk zijn er in 1421 enkele tientallen mensen verdronken, aangezien lang niet het hele gebied onder water kwam te staan en het niet in één nacht onderliep. De Biesbosch is pas na 1424 ontstaan. Feit is wel dat het voor de bewoners een economische ramp was, en dat zij gedwongen waren weg te trekken of over te stappen op de visserij.

Rob Hartmans

De grote en vreeselijke vloed. De Sint-Elisabethsvloed 1421-2021

Hanneke van Asperen e.a., 192 p. De Bezige Bij, € 26,99

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 9 - 2021

Nieuwste berichten

Karl Lueger: de vader van het rechtse populisme
Karl Lueger: de vader van het rechtse populisme
Artikel

Karl Lueger: de vader van het rechtse populisme

Als campagnevoerder, redenaar en antisemiet wees Karl Lueger de weg aan Adolf Hitler, die in Mein Kampf zijn bewondering voor de Weense burgemeester beschreef. Maar er waren ook grote tegenstellingen. Hoewel ze elkaar nooit hebben ontmoet, zal de naam van dr. Karl Lueger altijd verbonden blijven met die van Adolf Hitler. Toen Hitler in september...

Lees meer
Chris Stoffer (SGP), Joost Eerdmans (JA21) en Henk Vermeer (BBB) staan de pers te woord, 30 oktober 2026.
Chris Stoffer (SGP), Joost Eerdmans (JA21) en Henk Vermeer (BBB) staan de pers te woord, 30 oktober 2026.
Interview

De Zuiderzee is nooit gedempt in de ogen van rechtse politici

De partijleiders van JA21, SGP en BBB hebben alle drie een connectie met het Veluwse Harderwijk en komen daar graag voor uit. Historicus Eva Vriend is niet verbaasd: ‘Rechtse partijen zien visserijplaatsen nog altijd als het echte Nederland.’ Joost Eerdmans (JA21), Chris Stoffer (SGP) en Henk Vermeer (BBB) kunnen het kabinet aan een meerderheid helpen...

Lees meer
Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Artikel

Gaf een koningsmoordenaar opdracht voor het Tapijt van Bayeux?

Op het Tapijt van Bayeux speelt graaf Eustatius van Boulogne een heldenrol. Maar volgens de kronieken was hij een lafaard – of erger. Liet hij het borduurwerk maken om zijn naam te zuiveren? In het British Museum wordt momenteel het Tapijt van Bayeux tentoongesteld. Het is een van de belangrijkste bronnen over de Slag bij...

Lees meer
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Artikel

De Pacificatie van Gent was een verdeelde vrede

De Pacificatie van Gent wordt wel gezien als een eerste onafhankelijkheidsverklaring van de Nederlanden. Katholieken en protestanten, steden en adel verenigden zich om de muitende soldaten van het Habsburgse leger het land uit te krijgen. Maar waren de ondertekenaars wel zo eensgezind? Op 8 november 1576 schalden de trompetten over de Botermarkt in Gent. Een...

Lees meer
Loginmenu afsluiten