Home Boeken: Peter Frankopan – De zijderoutes. Een nieuwe wereldgeschiedenis

Boeken: Peter Frankopan – De zijderoutes. Een nieuwe wereldgeschiedenis

  • Gepubliceerd op: 27 mei 2016
  • Laatste update 12 apr 2023
  • Auteur:
    Rob Hartmans
  • 3 minuten leestijd
Boeken: Peter Frankopan – De zijderoutes. Een nieuwe wereldgeschiedenis

Het begrip ‘zijderoute’ duikt tegenwoordig veelvuldig op in advertenties voor reizen voor bemiddelde toeristen die graag eens iets anders willen zien en die zich aangetrokken voelen door de mysterieuze wereld ten zuidoosten van Europa. De term is in 1877 bedacht door de Duitse geograaf en ontdekkingsreiziger Ferdinand von Richthofen (een oom van de roemruchte ‘Rode Baron’ uit de Eerste Wereldoorlog). Hij duidde de Centraal-Aziatische handelsroutes rond het begin van onze jaartelling aan als Seidenstrassen. De naam verwees naar het meest tot de verbeelding sprekende product dat via die wegen werd verhandeld.

Europa lag aan periferie van beschaafde wereld

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Richthofen gebruikte de meervoudsvorm Strassen en ook de Oxford-historicus Peter Frankopan hanteert voor zijn boek De zijderoutes het meervoud. Dat doet hij omdat er niet één zijderoute was, maar een flink aantal, vaak wisselende routes tussen enerzijds China en de rest van Oost-Azië en anderzijds het Midden-Oosten en het gebied rond de Middellandse Zee. Bovendien gebruikt Frankopan het idee van een veelvoud van handelswegen om met een geheel nieuwe interpretatie van de wereldgeschiedenis te komen.

Het nieuwe karakter zit ’m vooral in een poging om het zwaartepunt van de wereldgeschiedenis te verplaatsen naar het Oosten. Nog altijd is de benadering van veel historici sterk eurocentrisch, terwijl Europa tot na 1500 aan de periferie lag van ‘de beschaafde wereld’. Azië was welvarender en had veel grotere steden, en bovendien was het veel gecultiveerder dan het tamelijk barbaarse Europa.

Frankopan baseert zich op een overweldigende hoeveelheid kennis en maakt gebruik van zeer uiteenlopende en vaak verrassende bronnen. Hij schildert een zeer levendig en intrigerend beeld van volken en beschavingen die wij niet of nauwelijks kennen, en laat zien hoe handelsbelangen, de vraag naar graan en paarden, en de zoektocht naar afzetmarkten en goedkope of gratis arbeidskrachten in belangrijke mate de geschiedenis bepaalden.

Frankopan ziet Hitlers invasie van de Sovjet-Unie vooral als poging zich te verzekeren van onuitputtelijke graanvoorraden.

Natuurlijk speelden ideeën ook een rol – Frankopan gaat uitgebreid in op de betekenis van het christendom en de islam –, maar meestal gaven materiële belangen de doorslag. Daarbij kon het gaan om luxeproducten als zijde, maar ook om iets basaals als graan: Frankopan ziet Hitlers invasie van de Sovjet-Unie vooral als poging zich te verzekeren van onuitputtelijke graanvoorraden.

Frankopan is soms wat kort door de bocht en selectief – het oude Egypte valt grotendeels buiten zijn gezichtsveld, en ook Europa komt er nogal bekaaid van af. Toch is dit een erg stimulerend boek, dat tal van nieuwe inzichten biedt en bovendien bijzonder prettig leest.

Rob Hartmans is historicus en journalist.

De zijderoutes. Een nieuwe wereldgeschiedenis

Peter Frankopan

750 p. Het Spectrum, € 49,99

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 6 - 2016

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer