Een van de beruchtste catastrofes uit de Nederlandse Opstand tegen Filips II was de Spaanse Furie van november 1576 in Antwerpen, die veel burgers het leven kostte. Maar wie had daaraan de schuld?
Volgens de geschiedenisboeken was het een geweldsuitbarsting van muitende soldaten in Spaanse dienst. Maar dat is onterecht, betoogt Raymond Fagel: het ging om een militaire botsing tussen twee partijen, die uit de hand liep.
Begin november 1576 verkeerden de Nederlanden in politieke chaos. Bovendien trokken er soldaten van Filips rond, die muitten omdat ze al lang niet waren betaald. Ook in de belangrijke havenstad Antwerpen heerste onrust. In de citadel van de stad bevonden zich Filips-gezinde soldaten, die vanwege de problemen versterking binnenlieten. Tegelijkertijd kwamen in de rest van de stad soldaten van de opstandelingen binnen.
Dat liep uit op gevechten tussen de twee groepen soldaten, zoals blijkt uit teksten en gravures die kort daarna werden gemaakt. Vervolgens werd er huisgehouden onder de bevolking van de stad, waarbij vermoedelijk zo’n 2500 burgers omkwamen.
Dat in de geschiedenisboeken een ander verhaal belandde, komt doordat schrijvers en tekenaars die de opstandelingen goed gezind waren in de decennia na de Furie een anti-Spaans verhaal in omloop gebracht, waarin al het geweld van Spaanse kant kwam en vele duizenden onschuldige burgers werden vermoord en verkracht. Daarbij werd de schuld in de loop van de eeuwen vooral geschoven op de muitende soldaten uit die dagen, en niet op de georganiseerde troepen uit de citadel.
Bron: Raymond Fagel, ‘The Origins of the Spanish Fury at Antwerp (1576): A Battle Within City Walls’, in: Early Modern Low Countries.
