Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.

Diplomatieke spanningen tussen China en Japan lopen hoog op na opmerkingen van premier Sanae Takaichi over Taiwan. China is boos en verwijst naar het militaristische verleden van Japan. Dat begon allemaal met de Eerste Chinees-Japanse Oorlog in 1894.

Hoewel Westerse machten zich al vanaf het einde van de vijftiende eeuw in Azië lieten gelden, leidde dat in China en Japan pas halverwege de negentiende eeuw tot het volle besef dat als zij zelf niet moderniseerden, zij weleens het onderspit konden delven als het op oorlog met Westerse mogendheden zou aankomen. En – de keizer verhoede – mogelijk door hen te worden gekoloniseerd.

China: van keizerrijk tot wereldmacht

China: van keizerrijk tot wereldmacht

Xi Jinping belooft zijn onderdanen de ‘Chinese Droom’: het herstel van China als machtigste land ter wereld. Lees in deze speciale uitgave van Historisch Nieuwsblad over de lange geschiedenis van de Rode Draak: van de Zijderoute en Ming-dynastie tot Mao’s Culturele Revolutie en de onderdrukking van de Oeigoeren.

Bestel nu
China: van keizerrijk tot wereldmacht

In Japan leidde dat inzicht tot een revolutie die de val betekende van het Tokugawa-shogunaat dat ruim 250 jaar Japan had geregeerd. Onder bewind van de hervormingsgezinde keizer Meiji onderging Japan een economische transformatie met buitenlandse technologie. Ook werd het leger gemoderniseerd en versterkt om Westerse mogendheden af te schrikken.

Dit streven staat prachtig omschreven in een essay van Fukuzawa Yukichi uit 1885 dat de veelzeggende titel ‘Depart from Asia’ meekreeg; Japan moest toetreden tot de groep van ontwikkelde landen en Azië figuurlijk achter zich laten.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Japan en China sturen soldaten

In Korea zorgde deze ontwikkeling voor onrust tussen zowel hervormers en conservatieven als een pro-Chinees en een pro-Japans kamp. Toen er in 1882 een muiterij uitbrak waarbij liberale pro-Japanse kopstukken werden vermoord en de Japanse ambassade in brand werd gestoken, was dit voor de Japanse regering aanleiding troepen te sturen. Formeel om zijn burgers te beschermen, maar evengoed om zijn belangen in Korea veilig te stellen. China stuurde als reactie daarop ook soldaten om zijn invloed te behouden.

Dit vormde het begin van een onrustige periode waarin Chinese en Japanse militairen regelmatig tegenover elkaar kwamen te staan. In 1894 liep het echt uit de hand, toen de Tonghak-sekte de straat op ging. De Tonghak (Partij van de Oosterse Wijsheid) was tegen buitenlandse invloeden uit het Westen en Japan. De protesten werden groter en verspreidden zich over het land, zelfs nadat de Tonghak tot bezinning hadden opgeroepen. Om de orde te herstellen besloot de Koreaanse regering de Chinese keizer om militaire bijstand te vragen. Dit verontrustte Tokio en opnieuw kregen troepen het bevel om naar Korea te gaan.

Japanse leger gebruikt een zoeklicht bij de aanval op Pyongyang
Het Japanse leger gebruikt een zoeklicht bij de aanval op Pyongyang. Japanse houtsnede uit 1894.

De Japanse legerleiding voorzag dat de Chinese militairen in Korea een gevaar zouden vormen voor zijn troepenmacht. Maar de soldatenaanvoer over zee was kwetsbaar. De Japanse marine bracht op 24 juli een door de Chinese overheid gecharterd Brits schip tot zinken. Commandant Togo Heihachiro wilde alleen Britse bemanningsleden van de Kowshing redden en liet Chinese opvarenden aan hun lot over. Van de 1.200 Chinezen zouden slechts 300 soldaten het overleven.

Japanners veroveren het huidige Taiwan

Op 1 augustus verklaarde Japan de oorlog aan China. De Chinese Qing-dynastie had weliswaar gezegd dat het wilde moderniseren, maar daar was door corruptie, wanbestuur en conservatieve krachten in het overheidsapparaat nog weinig van terecht gekomen. Het Japanse leger daarentegen was dankzij wapenaankopen en militaire adviseurs uit het Westen sterker dan ooit.

Het Japanse leger was dankzij adviseurs uit het Westen sterker dan ooit

Op zee en op land wonnen de Japanners slag na slag. Op 24 oktober, slechts drie maanden na het begin van de vijandelijkheden, verplaatste de strijd zich van Koreaans naar Chinees grondgebied toen Japanse troepen de Yalu-grensrivier overstaken richting Mantsjoerije. De fanatieke legerleider Yamagata Aritomo was in een winning mood en dacht dat hij wel naar Beijing zou kunnen doorstoten. Maar dat ging de regering in Tokio te ver uit angst Westerse interventies uit te lokken. Het Japanse leger was superieur aan dat van China, maar het opnemen tegen een Westerse grootmacht durfde men op dat moment nog niet aan.

Japans slagschip Matsushima door Fransen gebouwd
Het Japanse slagschip Matsushima is van Franse makelij.

In China was inmiddels de conclusie getrokken dat de Japanse overmacht te groot was. Tot tweemaal toe zond de keizer een delegatie om over vrede te onderhandelen. En twee keer werd die door de Japanners geweigerd. Was dat omdat zij waren beledigd door het lage niveau van de afvaardiging? Of was het om tijd te winnen en op het slagveld China’s onderhandelingspositie verder uit te hollen? Feit is dat de Japanners deze periode gebruikten om Formosa in te nemen, het latere Taiwan.

China moet een vernederende overgave tekenen

Pas toen totale vernietiging van het leger dreigde, stuurde China in maart 1895 een volwaardige missie onder leiding van Li Hongzhang, die vanwege zijn goede onderhandelingstechnieken in het Westen ook wel de Gele Bismarck werd genoemd. Hij werd ontvangen door de Japanse premier Ito Hirobumi.

Tijdens zijn verblijf in Japan werd een aanslag op Li gepleegd. Een Japanse nationalist die meende dat de oorlog moest worden voortgezet, nam Li onder vuur. De kogel bleef in zijn linkerkaak steken. Li, die meende dat de onderhandelingen geen vertraging konden dulden, weigerde naar China terug te keren voor medische behandeling. Dit maakte op de Japanners grote indruk. Keizer Meiji verexcuseerde zich voor de aanslag en stuurde zijn lijfartsen om hem te verzorgen.

Vredesonderhandelingen tussen Japan en China
Vredesonderhandelingen tussen Japan en China. Japans schilderij uit 1929.

Dat nam niet weg dat Li een vernederende capitulatie moest tekenen. Zo moest China volgens het Verdrag van Shimonoseki afzien van verdere bemoeienis met Korea, havens openstellen voor handel met Japan en het gigantische bedrag van 200 miljoen tael aan herstelbetalingen betalen (1 tael is ongeveer 40 gram zilver). Later kwam daar nog eens 30 miljoen bij toen Japan ervan afzag een stuk land te annexeren. Ter vergelijking: 230 miljoen tael was indertijd evenveel als de totale inkomsten van de Chinese overheid in drie jaar.

Onvrede in China, zelfvertrouwen in Japan

De oorlog had misschien niet lang geduurd, maar zijn impact was groot. In het Westen was men stomverbaasd dat de Japanners het veel grotere leger van China een zware nederlaag hadden toegebracht. Het vormde een bevestiging dat China zwak was en tot meer concessies kon worden gedwongen. In China leidde het vredesakkoord tot verontwaardiging. Het werd als een nieuwe vernedering opgevat na de twee Opiumoorlogen en wakkerde de onvrede over het falende Qing-bestuur aan.

Cartoon uit het Britse blad Punch waarin het kleine Japan het grote China verslaat
Cartoon uit het Britse blad Punch waarin het kleine Japan het grote China verslaat, 1894.

In Japan voedde de klinkende overwinning het hernieuwde nationale zelfvertrouwen. Japan was een machtige, moderne staat geworden, die mede dankzij de herstelbetalingen verder industrialiseerde. In 1904 ging Japan voor het eerst —en met succes — de strijd aan met een Westerse mogendheid: Rusland. In 1937 viel het Mantsjoerije binnen, het begin van de Tweede Chinees-Japanse oorlog waarin tenminste 15 miljoen Chinese soldaten en burgers sneuvelden. Taiwan bleef tot het einde van de Tweede Wereldoorlog onder Japans bestuur.

Slag bij de Gele Zee tussen China en Japan
Slag bij de Gele Zee tussen China en Japan
Artikel

Een korte oorlog zou de Chinees-Japanse relatie voor altijd tekenen

Diplomatieke spanningen tussen China en Japan lopen hoog op na opmerkingen van premier Sanae Takaichi over Taiwan. China is boos en verwijst naar het militaristische verleden van Japan. Dat begon allemaal met de Eerste Chinees-Japanse Oorlog in 1894. Hoewel Westerse machten zich al vanaf het einde van de vijftiende eeuw in Azië lieten gelden, leidde...

Lees meer
De Nieuwe Hollandse Kerk in Batavia
De Nieuwe Hollandse Kerk in Batavia
Nieuws

Flexibele calvinisten verloren de religieuze concurrentiestrijd op Java

Waarom hebben de Nederlanders niet heel Java tot het calvinisme bekeerd? Volgens de pas gepromoveerde historicus Alexander van der Meer lag het niet aan de zendelingen en predikanten. Zij waren bereid aanpassingen te doen aan de lokale cultuur. Terwijl Spaanse missionarissen bijna de hele Filipijnen katholiek maakten, lukte het Nederlandse zendelingen amper het calvinisme te...

Lees meer
Portret van Ignatius van Loyola
Portret van Ignatius van Loyola
Artikel

Ignatius van Loyola was de generaal van de omstreden jezuïeten

In een periode van religieuze strijd stichtte Ignatius van Loyola een nieuwe kerkelijke orde: de jezuïeten. Ze beloofden eeuwige armoede, kuisheid en gehoorzaamheid. Maar als onderwijzers en biechtvaders van wereldlijke heersers kregen ze ook veel macht – en dat riep weerstand op. Inigo Lopéz van Loyola las het liefst ridderromans over strijdbare edelmannen en aantrekkelijke...

Lees meer
Zicht op Versailles
Zicht op Versailles
Beeldessay

In Trumps balzaal zie je de invloed van Versailles

De Franse koning begon ermee en daarna wilden andere vorsten het ook: een paleis beladen met goud, marmer en spiegels. Allemaal imiteerden ze Versailles.  In 1662 besloot de Franse koning Lodewijk XIV dat het bescheiden jachtverblijf dat zijn vader bij Versailles had laten bouwen moest uitgroeien tot het centrum van zijn rijk. Het nieuwe paleis...

Lees meer
Frederik de Grote bij de Slag bij Zorndorf
Frederik de Grote bij de Slag bij Zorndorf
Artikel

Trumps bewondering voor Poetin doet denken aan een historische bromance

Donald Trump noemt Vladimir Poetin een ‘genie’ en een ‘sterke leider’. Tot ongenoegen van zijn NAVO-bondgenoten stelde de Amerikaanse president samen met Moskou een 28-puntenplan op, dat wordt gezien als een capitulatie voor Oekraïne. In de achttiende eeuw zette een onverwachte vriendschap tussen Frederik de Grote van Pruisen en de Russische tsaar Peter III de...

Lees meer
Bustes van de Mirabal-zussen.
Bustes van de Mirabal-zussen.
Artikel

Moord op Mirabal-zussen kost dictator Trujillo zijn kop

Met de moord op de Mirabal-zussen op 25 november 1960 overspeelde dictator Rafael Trujillo van de Dominicaanse Republiek zijn hand. Daarna maakte het verzet met Amerikaanse steun een einde aan zijn regime. De dag waarop de zussen werden gedood is inmiddels Internationale Dag voor de Uitbanning van Geweld tegen Vrouwen. Op 25 november 1960 kreeg...

Lees meer
Poster Orwell 2+2=5
Poster Orwell 2+2=5
Recensie

George Orwells 1984 is nu weer relevant, laat documentaire zien

Lange tijd werd George Orwells 1984 gezien als een dystopische ver-van-ons-bed-roman, maar die tijd is voorbij. De Haïtiaans-Franse documentairemaker Raoul Peck trekt in de meanderende essayfilm Orwell 2+2=5 parallellen tussen het boek en onze tijd. Daarnaast geeft de film met foto’s en archiefbeelden een beknopt beeld van Orwells leven vanaf zijn jeugd tot aan het...

Lees meer
Inwoners van Sarajevo rennen over sniper alley terwijl een VN-soldaat toekijkt.
Inwoners van Sarajevo rennen over sniper alley terwijl een VN-soldaat toekijkt.
Interview

Snipersafari in Sarajevo: wat bezielt een ‘mensenjager’?

Het openbaar ministerie in Milaan onderzoekt of Italianen in de jaren negentig geld hebben betaald om tijdens de Bosnische Burgeroorlog op inwoners van Sarajevo te schieten. Gewelddadige conflicten hebben altijd een grote aantrekkingskracht op sadistische types, zeggen historici. De belegering van Sarajevo tijdens de Bosnische Burgeroorlog duurde van 1992 tot 1996 en is daarmee het...

Lees meer
Mensen in de rij op Schiphol in 2001
Mensen in de rij op Schiphol in 2001
Nieuws

‘De internetbubbel van 2001 zorgde voor een overschot aan emigranten’

Sinds 1865 kreeg Nederland er door migratie bijna twee miljoen inwoners bij, blijkt uit een nieuwe tijdlijn van het CBS. Vooral toen het aantal EU-landen groeide, nam de immigratie sterk toe. Maar er vertrokken ook steeds meer mensen uit Nederland. De eerste officiële Nederlandse statistieken over migratiestromen stammen uit 1865. In een tijdlijn met zes...

Lees meer
Mozaiek van een Romeinse galei in Tunesië uit de tweede eeuw
Mozaiek van een Romeinse galei in Tunesië uit de tweede eeuw
Nieuws

Leerden de Romeinen hun scheepsbouwtechnieken echt van de Maleisiërs?

In een video, die onlangs viral ging, beweert de Maleisische wetenschapper Solehah Yaacob dat de Romeinen hun scheepsbouwtechnieken leerden van de Maleisiërs. Hoe moeten wetenschappers met dit soort vergezochte theorieën omgaan? Solehah Yacoob, die Arabisch doceert aan een islamitische universiteit, beroept zich op Arabische bronnen en enkele secundaire westerse studies. De Leidse historicus Jos Gommans,...

Lees meer
Harvey Milk in 1977
Harvey Milk in 1977
Interview

Queer-politicus Harvey Milk sprong in de bres voor homoseksuele Amerikanen

Rob Jetten schrijft geschiedenis als de eerste openlijk homoseksuele premier van Nederland. In de VS was de verkiezing van Harvey Milk in 1977 groot nieuws: het gemeenteraadslid van San Francisco was een van de eerste verkozen openlijk homoseksuele politici in het land. Hij gold als een belangrijke voorvechter van de homobeweging. ‘Zijn identiteit en geaardheid...

Lees meer
Marokkanen vieren het VN-besluit over de Westelijke Sahara
Marokkanen vieren het VN-besluit over de Westelijke Sahara
Interview

‘Zonder de Westelijke Sahara is het gedaan met Marokko, zo gaat het verhaal’

In de straten van Marrakesh barstte een volksfeest los, toen begin deze maand de VN hun goedkeuring uitspraken voor de Marokkaanse plannen voor de Westelijke Sahara. Historicus Nadia Bouras legt uit waarom de bevolking zo sterk hecht aan het stuk woestijn. ‘Zelfs in Nederland gingen in de jaren zeventig Marokkanen met elkaar op de vuist...

Lees meer
Loginmenu afsluiten