Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.

Landbouwminister Femke Wiersma wil de uitzonderingspositie voor Nederlandse boeren verlengen. Door deze zogeheten derogatie mogen ze meer mest uitrijden dan eigenlijk is toegestaan. Maar volgens de Financial Times gaat de EU haar verzoek om verlenging weigeren. Ondertussen ruziet ze met een andere BBB-minister over de mestplannen van het demissionaire kabinet. Wiersma’s opstelling past in een lange traditie, constateert historicus Amber Striekwold. ‘De Nederlandse overheid heeft beslissingen over het mestbeleid vooral uitgesteld en vertraagd.’

Wat verstaan we onder het mestprobleem?

‘Het is ten eerste een probleem voor boeren: te veel vee zorgt voor te veel mest. De boeren kunnen nergens heen met de mest. Vanuit milieuoogpunt is het ook problematisch: de bodem kan bijvoorbeeld niet zoveel voedingsstoffen opnemen waardoor er vervuiling ontstaat. Zo vervuilt het bijvoorbeeld drinkwater.’

Meer historische context bij het nieuws van vandaag?

Meld je aan voor de gratis nieuwsbrief van Historisch Nieuwsblad.
Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in je inbox.

‘Maar het mestprobleem heeft ook grote sociaal-maatschappelijke gevolgen: hierdoor zitten we sneller aan de stikstofnorm waardoor delen van het land op slot zitten. En het raakt de gezondheid van burgers. In het politieke debat zie je pogingen om het mestprobleem steeds opnieuw te definiëren, vaak om het kleiner te maken of te framen als een technisch probleem. Zo hoeft het beleid niet echt te veranderen: een technisch probleem vraagt om een technische oplossing. Innovaties bieden dan de uitkomst.’

Hoe is dit mestprobleem ontstaan?

‘Allereerst doordat Nederland te veel vee heeft. En door het ontstaan van “grondloze” veehouderijen en landbouwbedrijven. Je zou kunnen zeggen dat tot ongeveer 1930 mest een hoofdproduct was van de veehouderij, dat werd gebruikt voor de akkerbouw. Met de komst van kunstmest werd het een bijproduct, en vanaf de jaren zeventig gold mest als afval. Stichting Natuur en Milieu kwam in 1972 met een rapport over de bio-industrie, waarin ze al wees op grondwatervervuiling. Door de intensivering van landbouw, de opkomst van de bio-industrie en kunstmest werd het systeem van circulaire landbouw doorbroken: mest kon nergens meer heen of worden gebruikt.’ 

Besefte Nederland toen al dat er een mestprobleem was?

‘Er gaan al heel lang stemmen op uit de landbouwkundige hoek, niet alleen uit de milieubeweging. In de jaren zestig waren er grote zorgen over overbemesting van het land en het niveau van fosfaat en nitraat. Een artikel uit landbouwtijdschrift De Boerderij in 1964 is een goed voorbeeld. In ingezonden brieven schreven boeren dat ze niet wisten wat ze aan moesten met alle stalmest en gier. Ze hadden er te veel van en bodemonderzoek liet zien dat de hoeveelheden fosfaat, kalium en kalk in hun grond veel te hoog waren. De bodem raakte uit balans en dat had effect op dieren en grondwater. In de jaren zestig waren er dus al een sterk vermoedens en cijfermatig bewijs dat zoveel mest niet goed was voor het land en de dieren.’ 

Hoe reageerden beleidsmakers op die kritieken?

‘Het rapport van Stichting Natuur en Milieu in 1972 zorgde ervoor dat de problematiek meer milieutechnisch werd geframed. De bredere opkomst van de milieubeweging en bewustzijn van milieuproblematiek hielpen hier ook bij. Pas later, in 1984, werd mest daadwerkelijk erkend als politiek probleem. Toenmalig landbouwminister Gerrit Braks kwam met de Interimwet beperking varkens- en pluimveehouderijen en zei zelfs: “Er komt geen varken en kip meer bij in Nederland.” Dat was een directe reactie op de mestproblematiek.’ 

‘De politiek hoopt nog steeds op technische oplossingen, waardoor het systeem niet echt hoeft te veranderen’

‘Tussendoor is er wel iets gedaan, maar de overheid heeft beslissingen over het mestbeleid vooral uitgesteld en vertraagd. Het probleem is pas na lange tijd erkend, en de politiek hoopt nog steeds op technische oplossingen, waardoor het systeem niet echt hoeft te veranderen. Daarmee wil Nederland vooral zijn internationale handelspositie waarborgen.’ 

Wat betekent het als Nederland zijn uitzonderingspositie verliest?

‘Voor zover ik weet is het nog niet definitief, dus het is lastig te zeggen wat het effect zal zijn. Maar de huidige reactie van Wiersma past goed bij de manier waarop Nederland al zo’n zestig jaar met de mestproblematiek omgaat. Ze benadrukt dat er nog onderhandeld wordt, terwijl vrijwel alle signalen erop wijzen dat de derogatie niet verlengd gaat worden. Mocht dat het geval zijn, dan zullen milieuorganisaties blij zijn, maar veel boeren niet. Tegelijk kan het andere sectoren lucht geven, omdat een lagere mestuitstoot ook stikstofruimte oplevert.’ 

Een boer rijdt vloeibare mest uit over het land
Een boer rijdt vloeibare mest uit over het land
Interview

De politiek kiest al zestig jaar dezelfde tactiek bij het mestprobleem: vertragen

Landbouwminister Femke Wiersma wil de uitzonderingspositie voor Nederlandse boeren verlengen. Door deze zogeheten derogatie mogen ze meer mest uitrijden dan eigenlijk is toegestaan. Maar volgens de Financial Times gaat de EU haar verzoek om verlenging weigeren. Ondertussen ruziet ze met een andere BBB-minister over de mestplannen van het demissionaire kabinet. Wiersma’s opstelling past in een...

Lees meer
Gebouw Federal Reserve
Gebouw Federal Reserve
Artikel

Opheffing van de Amerikaanse Federale Bank veroorzaakte economische rampspoed

President Donald Trump heeft een afkeer van de Federal Reserve Bank (FED), de Amerikaanse centrale bank. Daarin staat hij niet alleen. Zijn verre voorganger Andrew Jackson hief de bank in 1836 zelfs op. Dat leidde tot een diepe economische crisis. Van oudsher hebben Amerikanen een hekel aan centrale overheidsinstellingen. En aan bankiers. Het verklaart waarom...

Lees meer
Het hof van Karel de Stoute, vijftiende-eeuwse manuscript-illustratie
Het hof van Karel de Stoute, vijftiende-eeuwse manuscript-illustratie
Artikel

De Bourgondiërs voerden een financieel schrikbewind

Bourgondische vorsten hieven belastingen om hun oorlogen en dynastieke ambities te financieren. De Belgische historicus Marc Boone belicht hun plannen via het leven van een van hun paladijnen. In zijn boek staat de carrière van Pieter Lanchals centraal, die als financieel topambtenaar onder drie Bourgondische hertogen diende: Karel de Stoute, Maria van Bourgondië en Maximiliaan...

Lees meer
Marie, gravin van Bylandt door Alies Pegtel
Marie, gravin van Bylandt door Alies Pegtel
Interview

Gravin Marie van Bylandt koos een verrassend zelfstandig leven

Gravin Marie van Bylandt groeide eind negentiende eeuw op in luxe op het Haagse landgoed Oostduin, omringd door natuur, personeel en talloze huisdieren. Toch koos ze daarna een verrassend zelfstandig leven: ongehuwd, onafhankelijk en samenwonend met dierenactiviste Elisabeth des Tombe. In De vervlogen wereld van Marie, gravin van Bylandt schetst historicus Alies Pegtel hoe de...

Lees meer
Nederland hielp Israël bij de verkoop van staatsobligaties
Nederland hielp Israël bij de verkoop van staatsobligaties
Nieuws

Nederland hielp Israël bij de verkoop van staatsobligaties

Israël heeft via Amsterdam decennialang staatsobligaties verkocht aan beleggers. De Nederlandse overheid nam daarbij het risico betrokken te raken bij de financiering van de illegale bezetting van Palestijnse gebieden. Dit blijkt uit onderzoek van de journalisten Siem Eikelenboom en Casper Rouffaer.   Een vrijstaand, wit woonhuis aan de Amsteldijk in Amsterdam. Het pand ziet er nieuw...

Lees meer
Goal Nederlands Elftal tijdens de oefenwedstrijd tegen Nederlands-Indië.
Goal Nederlands Elftal tijdens de oefenwedstrijd tegen Nederlands-Indië.
Interview

Op het WK voetbal in 1938 was het Wilhelmus bij twee ploegen te horen

Curaçao heeft zich als zelfstandig land binnen het Koninkrijk der Nederlanden geplaatst voor het WK voetbal in 2026. Op het WK in 1938 vond iets soortgelijks plaats, toen Nederlands-Indië als kolonie deelnam aan het mondiale voetbaltoernooi. Volgens historicus Gijsbert Oonk zorgt de sportwereld al decennialang voor vraagstukken over de natie, staat, koninkrijk en nationale identiteit....

Lees meer
De Japanse familie van Franz von Siebold
De Japanse familie van Franz von Siebold
Recensie

Twee biografieën over Franz von Siebold tonen zijn brandende ambitie

Ontdekkingsreiziger Franz von Siebold introduceerde in Europa de blauwe regen, de hortensia en de hosta. In Leiden opende hij een museum over Japan. Hij was ambitieus, ijdel en egocentrisch. Wellicht had het hem gevleid dat er nu maar liefst twee boeken over hem zijn verschenen. Een over de relatie met zijn dochter en een over...

Lees meer
Patiënten in een inrichting in Soerakarta
Patiënten in een inrichting in Soerakarta
Recensie

Koloniale psychiaters oordeelden dat Javanen kinderlijk en oversekst waren

Javanen zijn kinderlijk, emotioneel en fantasierijk. En niet klaar voor zelfbestuur, oordeelden koloniale psychiaters in de jaren 1920. Marens Engelhard gaat in Indonesië op zoek naar zo’n psychiater: zijn grootvader Chris Engelhard. Het was 1916 toen de jonge Chris Engelhard, zijn vrouw Amy en zoon Herman inscheepten op de boot naar Nederlands-Indië. Hij ging werken...

Lees meer
Michaël Zeeman in 1998
Michaël Zeeman in 1998
Recensie

Boek over Michaël Zeeman begon als verwondering over een vriend

De Leidse historicus Willem Otterspeer wilde zijn overleden vriend Michaël Zeeman begrijpen en schreef een boek over hem. Het blijkt een raadsel zonder oplossing. Waar begint een historicus aan als hij een biografie wil schrijven over een van zijn beste vrienden? Een complexe, omstreden en begaafde vriend bovendien. Willem Otterspeer besloot een biografie van journalist...

Lees meer
Franse militair gebruikt een drone
Franse militair gebruikt een drone
Artikel

Uitvinder Nikola Tesla voorspelde de drone als oorlogswapen

De komst van drones op het slagveld is al in 1907 voorzien door uitvinder en natuurkundige Nikola Tesla. Zijn experimenten met radiografische besturing legden mede de basis voor de ontwikkeling van onbemande oorlogsvliegtuigen. Nikola Tesla wordt gezien als een van de belangrijkste uitvinders op het vlak van elektrotechniek en radiocommunicatie. Hij werd in 1854 geboren...

Lees meer
Een vrouwelijke soldaat van de Rode Khmer
Een vrouwelijke soldaat van de Rode Khmer
Artikel

In Cambodja is de Rode Khmer nog steeds een open wond

In de jaren zeventig voerde de Rode Khmer een schrikbewind in Cambodja. Deze communisten joegen een kwart van de bevolking de dood in en traumatiseerden de rest. Toch zijn de daders nauwelijks vervolgd.   Voor toeristen die naar Cambodja komen staat het betoverende tempelcomplex Angkor Wat bovenaan het verlanglijstje. Dat ligt nu in de jungle, maar...

Lees meer
Chinese moeder met zoontje
Chinese moeder met zoontje
Artikel

Nederlandse wiskundige bracht China op het idee van eenkindpolitiek

Eind jaren zeventig bepaalde de Chinese overheid dat ouders niet meer dan één kind mochten krijgen. Dat beleid was gebaseerd op wiskundige projecties. Een van de onderzoekers die de Chinezen daarmee liet kennismaken was de Nederlander Geert Jan Olsder. In het voorjaar van 1975 meldde zich een Chinese delegatie bij de Technische Hogeschool Twente. Het...

Lees meer
Loginmenu afsluiten