‘De overlevenden van de oorlog snakten naar iets motiverends’

Ik zit dit wintersemester als onderzoeker aan het Zentrum für Zeithistorische Forschung in Potsdam en voel me als een kleuter in een snoepwinkel. Elke week zijn er meerdere lezingen, seminars, tentoonstellingen en historische films om van te genieten. Gisteravond bezocht ik een lezing van een collega, Ulrich Pfeil. Hij houdt van voetbal, dus besloot hij de geschiedenis van stadions in Duitsland door te lichten, resulterend in het boek Aus Trümmern werden Stadien.

Wat bleek? De eerste stadions werden al snel na 1945 gebouwd – omdat de troep van de bombardementen er nu eenmaal lag, moest worden opgeruimd en prima kon worden gebruikt als bouwmateriaal voor stadions. Als die klaar waren, bleven er nog genoeg stenen over voor woningbouw. Bovendien waren er ruimschoots Trümmerfrauen die maar wat graag wilden meehelpen om sportstadions voor hun overgebleven zonen te bouwen. Beter dat, dan nieuwe kazernes. De overlevenden van de oorlog snakten naar iets motiverends.

En zo kwam het Ernst älmann Stadion in Potsdam tot stand, op het terrein van de voormalige Lustgarten en de militaire exercitieplaats van het Stadtschloss. Daar lag genoeg puin van het gebombardeerde slot. En in plaats van de Pruisische koningen zetelde er nu een fanatieke communistische politiepresident, die vond dat de arbeiders iets leuks hadden verdiend. Hij zweepte zijn mensen zodanig op dat het stadion binnen zes maanden klaar was. Vanaf 3 juli 1949 was het Ernst Thälmann Stadion decennialang het toneel voor Spartakiaden, 1 mei-parades, atletiekrally’s en natuurlijk wedstrijden van BFC Dynamo. Het stadion werd een vaste stek voor familie-uitjes. Generaties schoolkinderen kregen er medailles opgespeld.

Tot de Muur viel. Het stadion was niet meer bij de tijd en zou volledig herbouwd moeten worden. De projectontwikkelaars en stadsmarketeers die de communisten aflosten, kozen echter niet voor het laten herleven van het DDR-verleden, maar zagen economische kansen in het koninklijke Pruisen. Dus werd het stadion in 1999 gesloopt, en kijk ik hier nu uit op een stralend heropgebouwd Stadtschloss annex Lustgarten.

In het aanpalende museum zat de zaal gisteren stampvol met oude Oost-Duitsers die foto’s uit hun familiealbums hadden meegenomen en weemoedig herinneringen uitwisselden. En het Stadtschloss? Daar zetelt nu de Landtag van Brandenburg. Die zit ook vol – met AfD’ers die van Ostalgie hun nieuwe handelsmerk hebben gemaakt en hun aanhangers opzwepen voor potjes politiek propagandavoetbal.