Home Tijdschrift

Tijdschrift

Wim Berkelaar

Historicus en journalist

Gepubliceerd op: 11 januari 2005

Update 7 april 2020

Op de derde dinsdag van september in 1973, de dag waarop koningin Juliana de troonrede uitsprak en de plannen van de regering voor het komende jaar bekendmaakte, gebeurde er iets opmerkelijks. Juliana beëindigde de troonrede met het uitspreken van de hoop 'kracht' te ontvangen. Van wie?

In het verleden was dat geen vraag: van God. Maar de zojuist aangetreden premier Joop den Uyl, die zichzelf niet zonder rancune had losgemaakt van zijn gereformeerde opvoeding, wilde breken met de tot dan toe bestaande traditie om God in de troonrede aan te roepen. Anders dan verwacht kreeg hij geen tegenspel van de katholiek Dries van Agt. Van Agt, nog altijd de boeman in de ogen van de linkse intelligentsia, wenste rekening te houden met de groeiende schare van ongelovigen in Nederland.

Dat dit geen loze kreet was, bewees hij toen hij zelf in 1977 aantrad als premier. Na bestudering van de notulen van de ministerraad tonen politicoloog Peter Bootsma en econoom Peter van Griensven in het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis (2004/6) aan dat Van Agt afzag van het opnemen van de bede in de troonrede.

Dat ging niet zonder slag of stoot. Eerst peilde de slimme Van Agt de stemming onder zijn achterban. Die was inmiddels verontrust geraakt. Een gezamenlijke actie van verscheidene Kerken en christelijke organisaties leidde tot bijna een half miljoen handtekeningen, waarmee de politiek onder druk werd gezet. Toch hield de CDA-fractie haar rug recht en antwoordde dat God geen 'voorwerp van partijpolitiek of electoraal steekspel mocht worden'.

Daarmee was de kwestie nog niet beslist. Enkele ministers wilden af van de schrale formulering van Den Uyl. Van Agt kwam hun maar gedeeltelijk tegemoet. Het woord 'bidden' werd wel in de troonrede van 1978 opgenomen, maar God kwam er niet in voor. Koningin Juliana besloot op 19 september van dat jaar de troonrede met: 'Moge dat werk worden gedaan in het vertrouwen dat velen U wijsheid toewensen en om zegen voor u bidden.' Zo omzeilde de man die bekend zou worden door zijn 'ethisch reveil' God in de troonrede.

Nieuwste berichten

Franse keizer Napoleon III beschermde de paus tegen zijn Italiaanse vrienden
Franse keizer Napoleon III beschermde de paus tegen zijn Italiaanse vrienden
Artikel

Franse keizer Napoleon III beschermde de paus tegen zijn Italiaanse vrienden

Paus Leo XIV bezoekt komend weekend Frankrijk, een land waarmee het Vaticaan van oudsher een ‘speciale relatie’ heeft. De Franse keizer Napoleon III beschermde van 1848-1870 de toenmalige paus tegen Italiaanse nationalisten die de Kerkelijke Staat wilden inlijven. Die nationalisten waren ondertussen zijn vrienden. Een openluchtmis op de Champs-Élysées, een ‘jongerenwake’ in het Stade de...

Lees meer
De oudst bekende afbeelding van een kanon in een Nederlands manuscript, circa 1400-1430
De oudst bekende afbeelding van een kanon in een Nederlands manuscript, circa 1400-1430
Interview

De ‘tanks van de Middeleeuwen’ werden ingehaald door nieuwe wapens

Tijdens een militaire oefening schakelden Oekraïense drones deze zomer met gemak Amerikaanse pantserdivisies uit. Ook aan het Oekraïense front geven de onbemande vliegtuigjes gewone soldaten een fighting chance tegen Russische tanks. Conservator Casper van Dijk van het Nationaal Militair Museum ziet parallellen met de opkomst van vuurwapens. ‘Edellieden met dure harnassen, de tanks van de...

Lees meer
Het Joegoslaviëtribunaal heeft de historische waarheid niet achterhaald
Het Joegoslaviëtribunaal heeft de historische waarheid niet achterhaald
Onderzoek

Het Joegoslaviëtribunaal heeft de historische waarheid niet achterhaald

Enkel de waarheid zou als winnaar uit de strijd mogen komen. Met die ambitie begon het Joegoslaviëtribunaal (ICTV) in 1993 aan zijn taak. Maar het is er niet in geslaagd de historische waarheid over de Joegoslaviëoorlogen eenduidig te schetsen. Dat concludeert historicus en journalist Petar Finci in zijn proefschrift, dat hij op 23 september verdedigde...

Lees meer
Amerikaanse artsen gebruikten zwarte kinderen om inentingsmateriaal te kweken
Amerikaanse artsen gebruikten zwarte kinderen om inentingsmateriaal te kweken
Artikel

Amerikaanse artsen gebruikten zwarte kinderen om inentingsmateriaal te kweken

Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog entten witte artsen zwarte mensen in met het pokkenvirus, om nieuwe entstof te kweken voor de soldaten aan het front. Vaak gebruikten zij vrouwen en kinderen in slavernij. Die hadden zelf geen enkele keuze en moesten de risicovolle behandeling gedwongen ondergaan. De oorlog tussen de noordelijke en de zuidelijke staten van...

Lees meer
Loginmenu afsluiten