Home Dossiers Nederlandse politiek In Nederland mislukte de revolutie

In Nederland mislukte de revolutie

Pieter Jelles Troelstra was niet de enige die in november 1918 de revolutie uitriep in Nederland. In Revolutiekoorts ontrukt Wouter Linmans andere revolutionairen aan de vergetelheid. 

Troelstra in revolutionaire pose, 1912.
Troelstra in revolutionaire pose, 1912.

Ivo van de Wijdeven

Historicus en politiek analist

Gepubliceerd op: 8 januari 2025

Cover van
Dossier Nederlandse politiek Bekijk dossier

Veel mensen denken dat de iconische foto van SDAP-leider Pieter Jelles Troelstra die vanonder een afdakje een mensenmenigte toespreekt, is gemaakt op 11 november 1918. Wie ‘Troelstra 1918’ googelt, krijgt direct de prent voorgeschoteld ter illustratie van de ‘Vergissing van Troelstra’, zijn vergeefse oproep tot een socialistische revolutie in Nederland. 

Meer recensies lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in je inbox.

In Revolutiekoorts wijst historicus Wouter Linmans erop dat de foto is gemaakt in 1912. En hij roept in herinnering dat Troelstra niet de enige was met revolutionaire neigingen tijdens de koortsachtige novemberdagen van 1918. Op woensdag de 13e vielen er in Amsterdam vier doden toen soldaten met geweervuur revolutionaire demonstranten verdreven die de cavaleriekazerne in de Sarphatistraat probeerden binnen te dringen. 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Linmans wil die gebeurtenis aan de vergetelheid ontrukken. En dat doet hij met verve! Op basis van ooggetuigenverslagen, politierapporten en krantenartikelen schetst hij een sfeervol beeld van wat destijds ‘De Roode Week’ werd genoemd. Amsterdamse arbeiders zagen muitende militairen en stakende arbeiders in Duitsland, die een reprise van de Russische Oktoberrevolutie leken uit te voeren, en lieten zich in de rokerige Diamantbeurs opzwepen door sprekers als de communistische voorman David Wijnkoop, de dichteres Henriette Roland Holst en de socialistische aartsvader Ferdinand Domela Nieuwenhuis. 

In de Sarphatistraat gingen ze over tot actie. Maar na de schietpartij verdween het revolutionaire elan. Teleurgesteld wilden Wijnkoop en consorten de tragische mislukking het liefst zo snel mogelijk vergeten. Dat gebeurde dan ook, maar Linmans blaast de stemming en de gebeurtenissen van de novemberdagen trefzeker nieuw leven in.  

Minder geslaagd is zijn andere missie: de demonstranten uit de Amsterdamse arbeidersbuurten een gezicht geven. Daar wreekt zich dat er over de meesten van hen bar weinig bekend is. Het lijkt soms of Linmans daarom juist alles heeft opgeschreven wat hij wél heeft kunnen vinden. Van veertig demonstranten volgen in hoog tempo schetsmatige portretjes, die zo nu en dan uitwaaieren naar familieleden. Ondanks een stortvloed van namen en adressen blijft de lezer toch met een onbevredigd gevoel achter. 

Aan het eind erkent Linmans dat ook en vervolgens knoopt hij alle loshangende touwtjes netjes aan elkaar. Hij schetst hoe familie, buurt, beroep en ideologie politieke en sociale opvattingen vormden. En hij laat zien hoe verdeeld de arbeiders tegelijkertijd waren. Met Revolutiekoorts geeft Linmans het verhaal over de mislukte revolutie meer reliëf. 

Revolutiekoorts. Onrust en oproer in november 1918
Wouter Linmans
296 p. Athenaeum, € 24,99 

Revolutiekoorts. Onrust en oproer in november 1918 door Wouter Linmans

Openingsbeeld: Troelstra in revolutionaire pose, 1912.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 1 - 2025

Nieuwste berichten

Beatrice de Graaf
Beatrice de Graaf
Column

Wie stuurt de spion om een boodschap?

Bij spionage stel je je misschien James Bond-achtige praktijken voor, zoals geheim agenten achter kranten met een gaatje erin, die hun berichten in dead letter boxes achterlaten. In het geval van hedendaagse intelligence denk je wellicht aan minidrones, nanobugs en terughackers. Toch is het boodschappenlijstje van een spion vele malen relevanter en spannender dan de...

Lees meer
Columnist Philip Dröge
Columnist Philip Dröge
Column

De eindeloze negentiende eeuw

Als historici ergens eindeloos over kunnen kibbelen, dan is het wel over de vraag wanneer een eeuw precies begint of eindigt. Beroemdheden als Richard Evans, Margaret MacMillan en zelfs onze eigen Maarten van Rossem kunnen met bewonderenswaardige ernst betogen waarom bijvoorbeeld de eenentwintigste eeuw nog niet werkelijk is begonnen – of waarom het ding al...

Lees meer
Franse keizer Napoleon III beschermde de paus tegen zijn Italiaanse vrienden
Franse keizer Napoleon III beschermde de paus tegen zijn Italiaanse vrienden
Artikel

Franse keizer Napoleon III beschermde de paus tegen zijn Italiaanse vrienden

Paus Leo XIV bezoekt dit weekend Frankrijk, een land waarmee het Vaticaan van oudsher een ‘speciale relatie’ heeft. De Franse keizer Napoleon III beschermde van 1848-1870 de toenmalige paus tegen Italiaanse nationalisten die de Kerkelijke Staat wilden inlijven. Die nationalisten waren ondertussen zijn vrienden. Een openluchtmis op de Champs-Élysées, een ‘jongerenwake’ in het Stade de...

Lees meer
De oudst bekende afbeelding van een kanon in een Nederlands manuscript, circa 1400-1430
De oudst bekende afbeelding van een kanon in een Nederlands manuscript, circa 1400-1430
Interview

De ‘tanks van de Middeleeuwen’ werden ingehaald door nieuwe wapens

Tijdens een militaire oefening schakelden Oekraïense drones deze zomer met gemak Amerikaanse pantserdivisies uit. Ook aan het Oekraïense front geven de onbemande vliegtuigjes gewone soldaten een fighting chance tegen Russische tanks. Conservator Casper van Dijk van het Nationaal Militair Museum ziet parallellen met de opkomst van vuurwapens. ‘Edellieden met dure harnassen, de tanks van de...

Lees meer
Loginmenu afsluiten