Home Dossiers Nederlandse politiek In Nederland mislukte de revolutie

In Nederland mislukte de revolutie

Pieter Jelles Troelstra was niet de enige die in november 1918 de revolutie uitriep in Nederland. In Revolutiekoorts ontrukt Wouter Linmans andere revolutionairen aan de vergetelheid. 

Troelstra in revolutionaire pose, 1912.
Troelstra in revolutionaire pose, 1912.

Ivo van de Wijdeven

Historicus en politiek analist

Gepubliceerd op: 8 januari 2025

Cover van
Dossier Nederlandse politiek Bekijk dossier

Veel mensen denken dat de iconische foto van SDAP-leider Pieter Jelles Troelstra die vanonder een afdakje een mensenmenigte toespreekt, is gemaakt op 11 november 1918. Wie ‘Troelstra 1918’ googelt, krijgt direct de prent voorgeschoteld ter illustratie van de ‘Vergissing van Troelstra’, zijn vergeefse oproep tot een socialistische revolutie in Nederland. 

Meer recensies lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in je inbox.

In Revolutiekoorts wijst historicus Wouter Linmans erop dat de foto is gemaakt in 1912. En hij roept in herinnering dat Troelstra niet de enige was met revolutionaire neigingen tijdens de koortsachtige novemberdagen van 1918. Op woensdag de 13e vielen er in Amsterdam vier doden toen soldaten met geweervuur revolutionaire demonstranten verdreven die de cavaleriekazerne in de Sarphatistraat probeerden binnen te dringen. 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Linmans wil die gebeurtenis aan de vergetelheid ontrukken. En dat doet hij met verve! Op basis van ooggetuigenverslagen, politierapporten en krantenartikelen schetst hij een sfeervol beeld van wat destijds ‘De Roode Week’ werd genoemd. Amsterdamse arbeiders zagen muitende militairen en stakende arbeiders in Duitsland, die een reprise van de Russische Oktoberrevolutie leken uit te voeren, en lieten zich in de rokerige Diamantbeurs opzwepen door sprekers als de communistische voorman David Wijnkoop, de dichteres Henriette Roland Holst en de socialistische aartsvader Ferdinand Domela Nieuwenhuis

In de Sarphatistraat gingen ze over tot actie. Maar na de schietpartij verdween het revolutionaire elan. Teleurgesteld wilden Wijnkoop en consorten de tragische mislukking het liefst zo snel mogelijk vergeten. Dat gebeurde dan ook, maar Linmans blaast de stemming en de gebeurtenissen van de novemberdagen trefzeker nieuw leven in.  

Minder geslaagd is zijn andere missie: de demonstranten uit de Amsterdamse arbeidersbuurten een gezicht geven. Daar wreekt zich dat er over de meesten van hen bar weinig bekend is. Het lijkt soms of Linmans daarom juist alles heeft opgeschreven wat hij wél heeft kunnen vinden. Van veertig demonstranten volgen in hoog tempo schetsmatige portretjes, die zo nu en dan uitwaaieren naar familieleden. Ondanks een stortvloed van namen en adressen blijft de lezer toch met een onbevredigd gevoel achter. 

Aan het eind erkent Linmans dat ook en vervolgens knoopt hij alle loshangende touwtjes netjes aan elkaar. Hij schetst hoe familie, buurt, beroep en ideologie politieke en sociale opvattingen vormden. En hij laat zien hoe verdeeld de arbeiders tegelijkertijd waren. Met Revolutiekoorts geeft Linmans het verhaal over de mislukte revolutie meer reliëf. 

Revolutiekoorts. Onrust en oproer in november 1918
Wouter Linmans
296 p. Athenaeum, € 24,99 

Revolutiekoorts. Onrust en oproer in november 1918 door Wouter Linmans

Openingsbeeld: Troelstra in revolutionaire pose, 1912.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 1 - 2025

Nieuwste berichten

Longlist LGP 2026
Longlist LGP 2026
Nieuws

Longlist bekend Libris Geschiedenis Prijs 2026

De longlist met tien genomineerden voor de Libris Geschiedenis Prijs 2026 is vandaag bekendgemaakt in dagblad Trouw. De prijs bekroont historische boeken die een algemeen publiek aanspreken. De Libris Geschiedenis Prijs is een initiatief van Historisch Nieuwsblad, Libris, Nederlands Openluchtmuseum, Rijksmuseum Amsterdam, Trouw en VPRO en bestaat uit een geldbedrag van 20.000 euro. De prijs...

Lees meer
Longlist LGP 2026
Longlist LGP 2026
Nieuws

Deze tien boeken maken kans op de Libris Geschiedenis Prijs 2026

De longlist met tien genomineerden voor de Libris Geschiedenis Prijs 2026 is bekend. Recensent Rob Hartmans, een van de leden van de voorselectiecommissie, zet de tien kanshebbers op een rij. Dirk Alkemade – Radicale democratie Eigenlijk was het vreemd dat er nog geen biografie van Pieter Vreede was. Deze rijke ondernemer, politicus en schrijver speelde een...

Lees meer
Studenten sporten in het zwembad van de Patrice Lumumba Universiteit, 4 april 1961.
Studenten sporten in het zwembad van de Patrice Lumumba Universiteit, 4 april 1961.
Artikel

Poetin gebruikt de Patrice Lumumba Universiteit als antikoloniale dekmantel

In 1961 vernoemde Moskou een van zijn universiteiten naar de vermoorde Congolese premier Patrice Lumumba. Afrikaanse revolutionairen moesten er worden opgeleid tot loyale Sovjetsympathisanten. Als onderdeel van een bredere strategie: de Sovjets wilden hun invloed in Afrika uitbreiden door zich te presenteren als antikoloniaal alternatief voor het Westen. In zijn zoektocht naar Afrikaanse bondgenoten stoft...

Lees meer
Overvol straatappartement 1888
Overvol straatappartement 1888
Artikel

Hittegolf in New York eist levens. Toekomstige president speelt voor reddende engel

Een hittegolf teisterde de Big Apple in 1896 en kostte honderden mensen en dieren het leven. Politiecommissaris Theodore Roosevelt schoot de bevolking te hulp – en gaf zo een kickstart aan zijn klim naar het Witte Huis. Snikhete zomers zijn een vast onderdeel van het New Yorkse leven, zozeer dat verzengende hittegolven weer snel verdwijnen...

Lees meer
Loginmenu afsluiten