Inmiddels heeft zelfs de grootste wegkijker door dat Donald Trump en zijn krijgers het menen met hun omverwerping van de internationale rechtsorde en hun herstel van onbeschaamde Amerikaanse machtspolitiek. En dat ook zijn verwijzingen naar de negentiende-eeuwse Monroe-doctrine en het Amerikaanse exceptionalisme letterlijk moeten worden genomen.
‘Het westerse halfrond is van ons,’ aldus Trumps ministerie van Buitenlandse Zaken. En Trumps Raspoetin, Stephen Miller, gaf aan dat de VS ‘het volste recht hadden op Groenland’, en dat als de VS dat recht opeiste, ‘niemand het militair tegen Amerika zou kunnen opnemen’. Millers vrouw postte alvast een kaart van Groenland, ingekleurd met de Amerikaanse vlag op X, getiteld ‘soon’ – spoedig.
Nu iedereen doorheeft dat je een autoritaire leider beter kunt geloven als hij iets aankondigt, wil ik toch even tegenhangen. Want liet Trump die negentiende eeuw maar herleven en was hij maar een voorvechter van machtsbalansdenken. Bijvoorbeeld zoals Klemens von Metternich in 1815 na de Napoleontische oorlogen. Metternich slaagde er met veel gevoel voor tact en diplomatie in de Russische tsaar Alexander I in toom te houden (die een te grote invloedssfeer voor zichzelf in Oost-Europa opeiste) en de Fransen aan tafel te houden als tegenwicht tegen Pruisen (terwijl de Fransen de grote verliezers waren). Ook wist hij de Britten erbij te betrekken, terwijl die toen al behoorlijk klaar waren met hun Europese continentale avonturen en zich liever op de koloniën wilden stortten.
Wat Trump, Poetin, Modi (Xi heeft dit volgens mij wel wat beter door) lijken te vergeten, is dat ze in een multipolaire wereld veel harder moeten werken dan in een uni- of bipolaire. Multipolair betekent: meer spelers, meer dynamiek, meer overlappende invloedssferen en dealen met lastige satellieten. Ze vergeten dat de wereld van de ‘balance of power’ van de negentiende eeuw geen jungle was. De Europese staten hadden een ‘Heilige Alliantie’ gesloten om elkaar als christelijke volkeren nog enigszins te respecteren. Ja, dat had allemaal desastreuze gevolgen voor de als niet-christelijk en niet-westers beschouwde volkeren (slavernij, uitbuiting, imperialisme). Maar het gaat me erom dat zelfs die slavendrijvende landen zich lieten inperken door enige vorm van internationaal recht en normstelling, en dat ze zich lieten aanspreken door religieuze leiders als ze het te bont maakten (denk aan de pauselijke encyclieken).
Kortom, waren we maar in de negentiende eeuw. Of, om de politici en hun influencers op hun woorden te geloven, waren ze nog maar echt bezig ‘christian civilization over the globe’ te verspreiden en was Trump maar een echte Columbus, zoals een beroemde Trump-adept beweerde. Niet eens die – achterhaalde – historische standaard weten ze aan te tikken. Het lijkt er eerder op dat ze Venezuela voor Chevron en Groenland voor de BV Trump aan het veroveren zijn. En dat maakt de Pax Americana niets meer dan een ordinaire strooptocht.
