Carla Boos (red.)
Andere Tijden VIII. Nieuwe verhalen over oude kwesties
176 p. L.J. Veen, € 22,90
Dit is alweer het achtste boek van de redactie van het geschiedenisprogramma Andere Tijden, met hoogtepunten uit het seizoen 2006-2007. De verhalen zijn ingedeeld in vijf afdelingen. In ‘Dicht bij huis’: de strijd om abortus, veertig jaar Ster-reclame en vliegtuigbouwer Fokker. De afdeling ‘Politiek’ heeft twee verhalen over Pim Fortuyn en één over de VVD onder Ed Nijpels. In de afdeling ‘Buitenland in Nederland’ verhalen over Hongaarse vluchtelingen, Vietnam-deserteurs en het bezoek van Martin Luther King aan Nederland. Uiteraard is er een groot gedeelte Tweede Wereldoorlog, want daar besteedt Andere Tijden altijd veel aandacht aan. Ten slotte in de afdeling ‘Ver van huis’ de moord op missionarissen in Congo en ruimtevaart. Het boek opent met een gedicht van Dichter des Vaderland Dries van Wissen waar wij van Historisch Nieuwsblad een beetje jaloers op zijn: ‘Dus is mijn favoriet Andere Tijden/ Want dit programma toont in woord en beeld/ Hoe makkelijk een mens zich laat misleiden/ En hoe mijn geheugen parten speelt/ En biedt de kans om onbevooroordeeld/ Weer fantasie en werkelijkheid te scheiden.’ Andere Tijden VIII bevat ook nog een gratis dvd met de documentaire Pim en zijn volk.
Jan Willem Brouwer en Jan Ramakers (red.)
Het kabinet-De Quay, 1959-1963. Regeren zonder rood. Parlementaire geschiedenis van Nederland na 1945, deel 7
488 p. Boom, € 45,00
Nieuw deel in de reeks die wordt samengesteld door het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis te Nijmegen. In 1959 stond Jan de Quay voor de taak om de eerste naoorlogse regering zonder sociaal-democraten te leiden. Zijn kabinet kampte met tal van gevoelige zaken, die dit in dit boek uitgebreid aan de orde komen, zoals de kwestie Nieuw-Guinea, waarin de minister van Buitenlandse Zaken Joseph Luns een belangrijke rol speelde. Een conflict over de bouw van slechts 2500 woningen leidde eind 1960 tot een kabinetscrisis. Toch slaagde het gereconstrueerde kabinet erin de rit uit te zitten. In 1963 nam De Quay afscheid als een bijzonder populaire premier.
Jeroen Euwe
De Nederlandse kunstmarkt 1940-1945
180 p. Boom, € 19,50
Dit is een bewerking van de doctoraalscriptie van de auteur. De kunstmarkt maakte tijdens de bezetting een stormachtige ontwikkeling door. Als gevolg van achterlating of inbeslagname van particulier kunstbezit kwamen zeer kostbare werken op de markt. De prijzen verveelvoudigden en de omzet bereikte ongekende hoogten. Euwe onderzoekt de oorzaken van deze hausse. Het boek wordt ingeleid door de begeleider van de scriptie, Hein Klemann, hoogleraar aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij schrijft over de ‘nieuwe historiografie’ van de Tweede Wereldoorlog, waar Euwes boek deel van uitmaakt. Klemann stelt: ‘Morele vragen over de gebeurtenissen gedurende de bezetting zijn, zo wordt steeds meer historici duidelijk, slechts van belang voor zover de mensen er in die tijd mee hebben geworsteld; de vraag naar goed en fout slechts voor zover deze tijdens de bezetting werd gehanteerd om anderen te beoordelen.’ Dit is een weinig ethische uitspraak. Als het zo is dat dit steeds meer historici duidelijk wordt, is het binnenkort gedaan met de maatschappelijke relevantie van de geschiedschrijving van de Tweede Wereldoorlog.
Meer Tweede Wereldoorlog: in de vernietigingskampen waren de leden van het Sonderkommando belast met de gruwelijkste taak: het werk in de gaskamers. Joodse gevangenen maakten er gedwongen deel van uit. De Grieks-Italiaanse Jood Shlomo Venezia overleefde het Sonderkommando en vertelt erover in Sonderkommando Auschwitz (192 p. Ambo, € 19,95).
Johan Huizinga
In de schaduw van morgen. Een diagnose van het geestelijk lijden van onze tijd
165 p. Aspekt, € 19,95
‘Wij leven in een bezeten wereld. En wij weten het.’ Bekende openingszinnen van een even bekend boek van Johan Huizinga uit 1935. Hij beschrijft hoe de liberale westerse traditie op allerlei terreinen in haar voortbestaan wordt bedreigd. De oorzaken ziet hij aan in het interne verval van de westerse beschaving, waarvan de totalitaire regimes van Mussolini, Stalin en Hitler een symptoom vormen. Deze uitgave is bewerkt en wordt ingeleid door George Harinck, hoogleraar geschiedenis aan de Vrije Universiteit. Hij noemt de tekst van Huizinga ‘een monument van de vrijzinnig-liberale cultuur zoals die bloeide in de negentiende en vroegtwintigste eeuw’.
Harrie Lemmens (samenstelling en vertaling)
De vorst, de soldaat en de reiziger. Vier eeuwen Portugal-Angola
286 p. Atlas, € 22,50
In de eerste helft van de zestiende eeuw voert de door Portugese missionarissen bekeerde koning van Congo, Alfonso I, een bewaard gebleven correspondentie met het Portugese hof. Aan het einde van de zeventiende eeuw publiceert een Portugese militair, António de Oliveira de Cadornega, zijn bevindingen van veldslagen en schermutselingen met het Hollandse leger, dat een deel van het land bezet houdt. Tweehonderd jaar later maken twee Portugese ontdekkingsreizigers, Hermenegildo Capelo en Roberto Ivens, een verslag van hun tocht dwars door Afrika. Lemmens maakte een selectie uit dit materiaal en smeedde het samen tot een verhaal over vier eeuwen Portugal-Angola.
Al wat langer uit: Hoe de wereld werd ontdekt. Geschiedenis van de ontdekkingstochten (464 p. Spectrum, € 39,95) door Felipe Fernández-Armesto. Hij beperkt zich niet tot de bekende ontdekkingsreizen vanaf de vijftiende eeuw, maar beschrijft ook de volksmigraties en reizen vóór die tijd.
Carl Nix
Beatrix, zeventig jaar in beeld
144 p. Inmerc, € 16,95
Koningin Beatrix werd onlangs zeventig jaar. Ter gelegenheid daarvan verscheen dit fraaie boek met foto’s, tekeningen, schetsen, officiële portretten, postzegels, karikaturen, affiches en kunstwerken uit de collectie van de Atlas van Stolk. Hoogtepunten uit het leven van Beatrix: de geboorteaankondiging, haar huwelijk, haar inhuldiging als koningin, haar staatsbezoeken en de bordesscènes met de nieuw aantredende ministers. De inleiding, getiteld ‘De koningin als kunstwerk’, is van cultuursocioloog Bram Kempers, die Grote Sociologen als Pierre Bourdieu en Max Weber aanroept.
Patrick van Schie en Gerrit Voerman (red.)
Zestig Jaar VVD
211 p. Boom, € 19,50
In januari bestond de VVD zestig jaar. ‘Kleio heeft lange tijd weinig oog gehad voor de liberalen,’ merken Van Schie (directeur van het wetenschappelijk bureau van de VVD) en Voerman (directeur van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen) op. De geschiedschrijving van de VVD heeft de afgelopen twintig jaar flinke vorderingen gemaakt, ‘alhoewel de vooruitgang vergeleken met andere politieke partijen nog steeds niet al te groot is’. Vandaar deze bundel met bijdragen van Van Schie over ideologische ontwikkelingen, van Voerman over de organisatie en cultuur van de partij, en van hoogleraar vaderlandse geschiedenis Henk te Velde over het leiderschap.
Tegelijkertijd verscheen het aardige bladerboek De VVD visueel. Liberale affiches in de twintigste eeuw (128 p. Boom, € 15,00) door Gerrit Voerman.
Frank Westerman
De graanrepubliek
284 p. Atlas, € 19,90
Bijna tien jaar geleden verscheen de eerste druk van De graanrepubliek, na Srebrenica. Het
zwartste scenario het beste boek van de productieve Westerman. Historisch Nieuwsblad besprak het boek lovend: ‘heeft iets van een spannende streekroman’, ‘De graanrepubliek brengt het ontbindingsproces van het aangeharkte platteland treffend in beeld’. Westerman – overigens de echtgenoot van Suzanna Jansen, die dit jaar debuteerde met het mooie Het pauperparadijs (zie elders in dit nummer) – won er de Loe de Jongprijs mee, die niet meer bestaat, maar inmiddels is opgevolgd door de Historisch Nieuwsblad/Volkskrant Prijs voor het beste historische boek. De graanrepubliek gaat over opkomst en ondergang van de Groninger graanbaronnen. In de nieuwe editie (de 24ste druk!) zijn fotokaternen toegevoegd en een nieuw hoofdstuk, waarin Westerman de ontwikkelingen sinds 1999 beschrijft. Die zijn opmerkelijk, maar dat moet u zelf maar lezen.
