Het eerste wat bezoekers bij binnenkomst zien is een witgeschilderd metalen hek, met op de achtergrond een afbeelding van een scheepsdek bij zonsondergang. Het eerste fotomoment van de tentoonstelling is gelijk het meest iconische. Met een beetje fantasie is het alsof je echt op de boeg van de Titanic staat. De kreet ‘I’m the king of the world’ galmt iedere paar minuten wel een keer door de ruimte.
Verwijzingen naar de film uit 1997 zijn overal terug te zien in de entreehal: op ingelijste foto’s schitteren de jonge Leonardo DiCaprio en Kate Winslet met het schip op de achtergrond. Ook andere hervertellingen zijn tentoongesteld: tientallen filmposters en boekomslagen getuigen van de continue populariteit van de scheepsramp. Na 114 jaar spreekt het Titanic-verhaal nog steeds tot de verbeelding.
Persoonlijke verhalen
Maar waarom blijven we ons juist dit schip herinneren? Waarom kent iedereen de Titanic, maar zijn de General Slocum, de Kiche Maru en de Salem Express zo goed als vergeten? Welke regisseur waagt zich aan een speelfilm over het zinken van de Doña Paz, die met 4.375 slachtoffers de Titanic ruimschoots overtreft als de dodelijkste scheepsramp in de geschiedenis?
Ron Brand heeft zijn eigen antwoord op deze vraag. De curator van het Maritiem Museum is zelf niet bij de tentoonstelling betrokken, maar is door de organisatie uitgenodigd om meer over de scheepsramp te vertellen. Volgens Brand dankt het verhaal van de Titanic zijn mythische status een samenloop van omstandigheden. De boot zonk in 1912, twee jaar voor het begin van de Eerste Wereldoorlog en aan het einde van de zogenoemde ‘Belle Epoque’ (1871-1914). ‘Dat tijdperk werd gekenmerkt door optimisme. Mensen geloofden dat er dankzij technologische vooruitgang niets fout kon gaan, maar het zinken van de Titanic bracht hier verandering in.’
Ook persoonlijke verhalen spelen een rol in de beeldvorming rond de Titanic. Denk aan het scheepsorkest, dat tot het bittere eind doorspeelde om de passagiers te kalmeren. Brand cureerde in 2012 een tentoonstelling over de drie Nederlanders aan boord van de Titanic. Samen vormen zij een mooie doorsnede van de uiteenlopende groepen aan boord: een Rotterdamse jonkheer die in de eerste klas meevoer, een kok die getrouwde vrouwen versierde en een stoker die de ketels gaande hield. Geen van drieën overleefden de reis.
De mythe van het Titanic-orkest
‘Innovatieve technologieën’
De curators van Titanic: An Immersive Voyage wijzen maar al te graag op die menselijke kant van de scheepsramp. Zo zijn er handige ‘infographics’te zien over de herkomst van de passagiers, hun status aan boord en hun overlevingskansen: 140 van de 144 vrouwen die tweedeklas reisden werden gered, maar van de 154 mannen in die reisklasse overleefden er slechts 14. Op een tablet kunnen bezoekers de biografieën van meer dan honderd passagiers en bemanningsleden opzoeken. Maar wie in deze verhalen geïnteresseerd is, moet zijn ogen goed openhouden: de tablet in kwestie staat verdekt opgesteld in een donker hoekje, tussen stralend verlichtte reconstructies van de dinerzaal en het trappenhuis in.
Iets leren over de scheepsramp lijkt voor Exhibition Hub, het internationale entertainmentbedrijf achter de tentoonstelling, niet de prioriteit te hebben. Belangrijker is dat bezoekers zelf aan de geschiedenis deelnemen. Om hen mee te nemen aan boord van de Titanic is er gebruikgemaakt van ‘innovatieve technologieën’, aldus Exhibition Hub. In de praktijk betekent dit dat bezoekers in de giftshop een foto van zichzelf kunnen maken en dat een AI-filter ze vervolgens een jurk met pofmouwen aantrekt of een hoge hoed opzet. Niet inbegrepen bij een standaardticket is een Virtual Reality-tour die je via een tijdreizende duikboot naar de Titanic transporteert. Het is wel even oppassen dat je niet tegen een van de andere bezoekers aanbotst, want de zogenoemde ‘avatars’ die hun fysieke positie in de digitale wereld aanduiden, verdwijnen soms plotseling.
Onder deze glans van technologische vernuftigheden en pretparkpraktijken is er gelukkig ook een historisch onderbouwd verhaal te vinden. De tentoonstelling plaatst de Titanic in de historische context van emigratie naar Amerika en besteedt aandacht aan de impact van de ijsbergramp op maritieme veiligheidsmaatregelen. Ook de tentoongestelde gebruiksvoorwerpen van zusterschip Olympic zijn het bezichtigen waard, al heeft de organisatie achter de tentoonstelling niet de moeite genomen om de bijschriften naar het Nederlands te vertalen.
