Home Nieuwe microstaat in Albanië is ‘waarschijnlijk pr-stunt’

Nieuwe microstaat in Albanië is ‘waarschijnlijk pr-stunt’

In het kleine Albanië wordt mogelijk een nog kleinere staat opgericht. Premier Edi Rama wil in de hoofdstad Tirana een stadstaat voor de Bektashi-orde stichten. De mystieke beweging stamt uit de Middeleeuwen en lijkt na decennia van onderdrukking eindelijk weer de wind mee te hebben.

Bektashi hoofdkwartier
Het hoofdkwartier van de Bektashi orde. Bron: Wikimedia/Marmontel

Ewoud Storm van 's Gravensande

Gepubliceerd op: 15 oktober 2024

Update 21 oktober 2024

‘”Orde” is eigenlijk een te westers woord,’ zegt arabist Maurits Berger van de Universiteit Leiden. ‘Zo zien ze zichzelf niet.’ Officieel is het Bektashisme een tariqa, een religieuze orde binnen de mystieke leer van het soefisme.

Hoewel de orde is ontstaan als aftakking van de islam, zien de Bektashi zichzelf niet als moslims, maar als aparte religieuze groep. ‘Het gaat hun meer om het beleven van de islam en het volgen van hun geestelijke leider, dan om de islamitische regels,’ legt Berger uit. ‘Vrouwen mogen bijvoorbeeld dragen wat ze willen, en alcohol drinken is niet verboden.’ 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Populair onder janitsaren 

De orde dankt haar naam aan de dertiende-eeuwse soefi-meester Haji Bektash Wali, die een progressieve kijk op de islam en de Koran had. Zijn gedachtegoed werd populair onder de janitsaren, de elitesoldaten van het Ottomaanse Rijk. ‘Janitsaren waren gedwongen gerekruteerd onder de christenen en vervolgens als moslim opgeleid tot ambtenaar of elitesoldaat,’ zegt Berger. Hoewel de Ottomanen hen bekeerden tot de islam, waren ze toen religieus gezien ook al vrijzinnig. Dit was fijn voor de Ottomaanse sultans, die over een rijk heersten dat barstte van de religieuze onenigheden – wat onrust met zich meebracht. De janitsaren vertoonden hierbij enige gelijkenis met christelijke ridderordes als de Tempeliers. Net als de Tempeliers combineerden de janitsaren een militair bestaan met religieuze devotie. In ruil daarvoor kreeg de Bektashi-orde aanzien. 

In de negentiende eeuw ging het mis. Het Ottomaanse Rijk moderniseerde, en de janitsaren vonden dat moeilijk. Het korps werd steeds civieler ingericht en minder belangrijk voor de sultan. Door deze ontwikkelingen kwamen de janitsaren in 1826 in gewapende opstand. De Ottomanen sloegen deze opstand af, vermoordden duizenden janitsaren, en ontbonden het korps. De ontbinding van het janitsarenkorps betekende niet meteen het einde van de Bektashi-beweging, ook al deden de Ottomanen de orde ook in de ban. ‘De leer had zich inmiddels verspreid door de hele Balkan, waar de janitsaren al die tijd gelegerd waren,’ zegt Burger.  

Janitsaren
Zestiende-eeuwse afbeelding van de Janitsaren. Bron: Wikimedia/Lambert Wyts.

De Bektashi-orde was onder president Mustafa Kemal Atatürk niet welkom in Turkije. De president was namelijk een ingrijpende hervormer die Turkije seculariseerde. Uiteindelijk vestigde de orde zich in Albanië, maar ook daar kregen de Bektashi ervan langs. ‘Albanië werd onder de communist Enver Hoxha in 1967 de eerste officieel atheïstische staat van de wereld,’ zegt  journalist Pieter van Os, die in Albanië woonde. Dat leidde tot onderdrukking van en geweld tegen de religieuze orde. ‘Albanië was achteraf gezien een ongelukkige keuze,’ zegt Van Os, ‘omdat de vervolging in het communistische kluizenaarsstaatje bijzonder hard was.’

Kandidaat-lid van de EU 

Aan deze tegenslagen lijkt nu een einde te komen, want de Albanese premier Edi Rama heeft grootste plannen met de Bektashi-orde. Als het aan hem ligt, wordt het hoofdkwartier van de orde een microstaat. Maar hoe serieus hij is, blijft gissen. ‘Hij wil de EU laten zien dat Albanië geen streng moslimland is,’ vertelt Van Os. ‘De EU heeft Albanië toegelaten tot een nieuwe ronde van onderhandelingen. Mij lijken de plannen van Rama vooral een pr-stunt, bedoeld om te laten zien dat toetreding tot deze onderhandelingen meer dan terecht is, dan een serieuze poging om een microstaat te creëren.’

Berger is ook niet overtuigd. ‘Er heerst in Europa geen anti-Albanië-stemming omdat het land islamitisch is, zoals bij Turkije het geval is,’ zegt hij. ‘Als dat zo zou zijn, snap ik dat Albanië de Bektashi-orde gebruikt om te laten zien dat het land gematigd is. Maar om dan meteen aan een microstaat te beginnen, gaat wel ver.’ 

Nieuwste berichten

De Gaulle tijdens een militaire parade in Straatsburg, 23 november 1961.
De Gaulle tijdens een militaire parade in Straatsburg, 23 november 1961.
Nieuws

De Franse atoomgrens lag bij Rotterdam

President Macron wil de Franse atoommacht eventueel inzetten om andere Europese landen te beschermen. In de jaren zeventig was Parijs bereid nucleair in te grijpen als de Russen voorbij Rotterdam zouden komen, schrijven onderzoekers. Maar het is niet zeker of Nederland daarvan afwist. In de Koude Oorlog hanteerde Frankrijk in zijn defensiebeleid de zogenoemde RDM-linie....

Lees meer
Karl Lueger: de vader van het rechtse populisme
Karl Lueger: de vader van het rechtse populisme
Artikel

Karl Lueger: de vader van het rechtse populisme

Als campagnevoerder, redenaar en antisemiet wees Karl Lueger de weg aan Adolf Hitler, die in Mein Kampf zijn bewondering voor de Weense burgemeester beschreef. Maar er waren ook grote tegenstellingen. Hoewel ze elkaar nooit hebben ontmoet, zal de naam van dr. Karl Lueger altijd verbonden blijven met die van Adolf Hitler. Toen Hitler in september...

Lees meer
Chris Stoffer (SGP), Joost Eerdmans (JA21) en Henk Vermeer (BBB) staan de pers te woord, 30 oktober 2026.
Chris Stoffer (SGP), Joost Eerdmans (JA21) en Henk Vermeer (BBB) staan de pers te woord, 30 oktober 2026.
Interview

De Zuiderzee is nooit gedempt in de ogen van rechtse politici

De partijleiders van JA21, SGP en BBB hebben alle drie een connectie met het Veluwse Harderwijk en komen daar graag voor uit. Historicus Eva Vriend is niet verbaasd: ‘Rechtse partijen zien visserijplaatsen nog altijd als het echte Nederland.’ Joost Eerdmans (JA21), Chris Stoffer (SGP) en Henk Vermeer (BBB) kunnen het kabinet aan een meerderheid helpen...

Lees meer
Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Artikel

Gaf een koningsmoordenaar opdracht voor het Tapijt van Bayeux?

Op het Tapijt van Bayeux speelt graaf Eustatius van Boulogne een heldenrol. Maar volgens de kronieken was hij een lafaard – of erger. Liet hij het borduurwerk maken om zijn naam te zuiveren? In het British Museum wordt momenteel het Tapijt van Bayeux tentoongesteld. Het is een van de belangrijkste bronnen over de Slag bij...

Lees meer
Loginmenu afsluiten