Het tentoonstellingszaaltje is zwart geschilderd, bespikkeld met witte bollen. Door een continu gebubbel in de hoek weet je: je bent onder water. Op de muur is de doorsnee van een scheepswrak getekend, in een perspex blok draaien hologrammen van voorwerpen. In drie vitrines staan de objecten zelf: een stapel tinnen borden, een houten lantaarn, een leren boekomslag.
Huis van Hilde is het archeologiemuseum van Noord-Holland en huisvest, uitgegraven in de duinen van Castricum, ook het archeologisch depot van de provincie. Hier kwamen in 2016 voorwerpen terecht die bij Texel waren gevonden in wrak Burgzand Noord 17 – beter bekend als het Palmhoutwrak vanwege de lading buxushout.
Uit deze bescheiden opstelling blijkt nauwelijks dat de vondst wereldnieuws was, met name vanwege een bijna intact gebleven zeventiende-eeuwse jurk. Hij leidde tot koninklijk bezoek en Kamervragen, en veroorzaakte emoties, speculaties en ruzies. Het wrak was ontdekt door leden van de Texelse duikclub. Die meldden de vondst bij de provincie, maar namen ook spullen mee naar huis.
Er werd een podcast over gemaakt en een driedelige documentaireserie, die de wrijving tussen amateurduikers en wetenschappers in beeld brengt. Daarin vertelt een duikster giechelend hoe ze gevonden textiel in de wasmachine deed (30 graden, in een beha-netje), waarna een archeoloog bijna huilend uitlegt hoeveel informatie er waarschijnlijk verloren is gegaan. Morrend leverden de duikers de voorwerpen in bij het depot. Ze werden wel netjes betrokken bij de overdracht van de jurk aan het Texelse museum Kaap Skil.
De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed maakte in 2024 drie werkputten in het schip en dekte het vervolgens af met steigergaas. Voorwerpen die toen boven water zijn gehaald, zijn nu te zien in het Huis van Hilde. De objecten zijn puzzelstukken, die duidelijk moeten maken hoe het schip heette, waar het gezonken is en van wie de spullen aan boord waren.
De tentoonstelling laat zien hoe dat in zijn werk gaat. Het is verbazingwekkend hoeveel er ontdekt kan worden aan de hand van CT-scans, jaarringen, monsters van organisch materiaal (anijs die nog naar anijs ruikt!) en vergelijking van tapijtknooptechnieken.
Oog in oog met knopen van gouddraad uit het Palmhoutwrak weet je: voorwerpen zijn soms de snelste route naar historische sensatie. En dan snap je die duikers ook wel weer.
Schip vol raadsels. De geheimen van het Palmhoutwrak is tot en met 30 juni te zien in het Huis van Hilde.
