Home Tanja Nijmeijer is gewoon een terrorist

Tanja Nijmeijer is gewoon een terrorist

Verdienen terroristen empathie? Als historicus moet ik die vraag bevestigend beantwoorden. We moeten ons inleven in dode mensen om ze recht te kunnen doen, om de historicus Arie van Deursen aan te halen. Dat gaat meestal nog wel. Lastiger is het je in te leven in de mensen die nog onder ons zijn en hun onnavolgbare weg gaan. Oral history heeft daar een vakgebied van gemaakt. Hoe praat je met daders zonder klakkeloos mee te gaan in hun verhaal? Hoe doe je in gesprekken recht aan mensen die slachtoffer zijn zonder ze hun trauma’s te laten herbeleven? En hoe ga je om met politici die altijd een eigen agenda hebben?

Beatrice de Graaf portret
Utrecht. 02–11-2020. Beatrice de Graaf. Fotografie t.b.v. Historisch Nieuwsblad Columniste. Vincent Boon Photography © COPYRIGHT : VINCENT BOON 2020 © WWW.VINCENTBOON.NL

Beatrice de Graaf

Vaste columnist

Gepubliceerd op: 22 september 2023

Update 28 september 2023

Cruciaal is dat je als historicus je ‘actor’ in beeld brengt, met zijn of haar motieven, achtergrond en gevoelens, en dat beeld in context plaatst. Om terug te gaan naar de terrorist: wie bepaalt dat iemand een terrorist was of is? Als iemand is veroordeeld binnen de kaders van een democratische rechtsstaat, zoals in Nederland of België, is dat een ander verhaal dan wanneer China een Oeigoer als terrorist opsluit. Maar zelfs dan blijft het lastig. Want waren de mannen die in Guantanomo Bay opgesloten zaten echt terroristen? En hoe kom je erachter wat iemands werkelijke intenties waren?

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Daarom is het voor een historicus tenenkrommend als empathie met daders in de media vrijuit mag vloeien, maar de duiding van context, speelruimte en een poging tot beoordeling van intenties achterwege blijft. Dan mag een crimineel als Willem Holleeder leeglopen in College Tour. En een terrorist bij Humberto Tan. In dat laatste geval heb ik het over de extreem vrijblijvende documentaire over FARC-lid Tanja Nijmeijer en het nog postmodernere ‘interview’ dat Tan onlangs met haar hield. Een NRC-recensent maakte het relativisme compleet. Hij concludeerde dat het oordeel terrorist of vrijheidsstrijder nu eenmaal afhangt van je eigen bubbel, van je eigen perspectief.

Op dat moment slaakt de historicus een diepe zucht van vertwijfeling over zoveel geschiedrelativisme. Terrorisme is het middel, vrijheid het doel, dus die twee categorieën kun je sowieso niet op één hoop gooien. Gedragingen en intenties moet je los van elkaar analyseren, historiseren en contextualiseren. Wanneer iemand met een AK47 heeft rondgelopen, mensen heeft getraind en aan aanslagen heeft meegedaan, dan is diegene volgens internationale wetgeving gewoon een terrorist. Dat geldt voor veroordeelde Kalifaat-gangers net zo goed als voor FARC-avonturiers. Vervolgens kun je met empathie intenties in kaart brengen, en daar wellicht zelfs begrip voor opbrengen.

Maar dat iemand een aardig uiterlijk heeft, op ons lijkt en qua idealen meer begrip opwekt dan de gemiddelde Jihad-ganger, zegt eerder iets over white privilege dan over correcte waarheidsvinding. Ja, de historicus kan niet zonder empathie. Maar nog minder zonder een poging die eigen selectieve waarneming onder ogen te zien en te allen tijde te proberen een eerlijk feitenrelaas te construeren. 

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 10 - 2023

Nieuwste berichten

Péter Magyar bezoekt de archieven, 4 november 2026.
Péter Magyar bezoekt de archieven, 4 november 2026.
Nieuws

Hongaarse heksenjacht dreigt na openbaarmaking informantenarchief

De Hongaarse regering maakt tienduizenden documenten uit de archieven van de communistische geheime politie openbaar. Daarmee komt de nieuwe minister-president Péter Magyar een verkiezingsbelofte na, maar bij veel Hongaren leidt het tot onrust. Sommigen troffen tot hun schrik de namen van hun familieleden aan. Maar wat betekent het precies als een naam uit de lijst...

Lees meer
Groot NEderland
Groot NEderland
Nieuws

Groot-Nederlandse gedachte veranderde van romantisch ideaal in extreem-rechts hondenfluitje

Nederland en Vlaanderen in één staat: wat ooit begon als gedachte-experiment onder Nederlandse en Vlaamse studenten zou in de twintigste eeuw verworden tot extreem-rechts idee over een zuivere Nederlandse gemeenschap. Harold van der Kraan schrijft in zijn proefschrift dat de Groot-Nederlandse gedachte in de periode 1880-1980 nooit volledig van het Vlaamse toneel verdween. In 1911...

Lees meer
Beatrice de Graaf
Beatrice de Graaf
Column

‘De overlevenden van de oorlog snakten naar iets motiverends’

Waarom schoten er direct na 1945 zoveel voetbalstadions uit de grond in Duitsland? Hadden de mensen daar nietiets beters te doen? Soms wordt boeiende geschiedenis geschreven door uit te gaan van wat mensen samenbindt in tijden van crisis. En nee, dat zijn niet altijd zware woorden of abstracte vergezichten. Dat kan ook het vooruitzicht van...

Lees meer
‘De taboes moeten plat’
‘De taboes moeten plat’
Interview

‘De taboes moeten plat’

Religieus geweld bestáát, betoogt religiewetenschapper Kaj Brens in zijn eerste boek Heilige huisjes. Draai er dus niet omheen. ‘Als je de oorzaken niet onder ogen wilt zien, kom je nooit aan de oplossing toe.’  Zijn boek Heilige huisjes is geboren uit frustratie. Kaj Brens ergerde zich in 2015 na de aanslag op de redactie van...

Lees meer
Loginmenu afsluiten