Home Dieren met mensenmanieren

Dieren met mensenmanieren

  • Gepubliceerd op: 1 juni 2023
  • Laatste update 02 apr 2024
  • Auteur:
    Bram van der Wilt
  • 3 minuten leestijd
De groeiende macht van het Amerikaanse bedrijf Standard Oil, uitgebeeld door een octopus die zijn tentakels om politieke instituties wikkelt, 1904.

Dieren figureren vaak in spotprenten en politieke uitingen. Soms is dat grappig en onschuldig, maar het kan ook gevaarlijke vormen aannemen.

In politieke beeldspraak krijgen dieren vaak menselijke eigenschappen als luiheid, domheid of kwaadwillendheid toebedeeld. Ze zijn zeer geschikt als karikaturen van personen, bewegingen of bevolkingsgroepen.

Problemen voor de circusmenner. President Theodore Roosevelt probeert dieren en koloniale onderdanen – die op één lijn worden gesteld – in toom te houden, 1905.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Elk dier speelt zijn eigen rol. De ezel en het varken worden gezien als onnozele beesten. De ezel als dom en koppig, het varken als gulzig en vetgemest. Minder onschuldig zijn de slang, vanuit de christelijke traditie het ultieme symbool van het kwaad, en ander ongedierte. Slangen kunnen een slachtoffer in een wurggreep houden.

Het Britse Rijk wikkelt zich als een wurgslang rond de aarde. Italiaanse spotprent, 1878.

Een octopus en een spin kunnen hun vele poten uitstrekken over een groot oppervlak en daarmee invloed uitoefenen. Ze kunnen de wereld vastpakken. De verbeelding van een bevolkingsgroep als ongedierte kan gevaarlijke vormen aannemen. Het dehumaniseren van mensen is een mogelijke stap richting genocide. Joden werden door de nazi’s voortdurend afgeschilderd als ratten en ander ongedierte. De Hutu’s noemden hun vijanden tijdens de Rwandese genocide vaak ‘kakkerlakken’ en ‘slangen’.

De domme ezel’, spotprent door Patricq Kroon. Premier Colijn probeert de ‘AR-kiezer’ te leren lezen.

Ook roofdieren met hun woeste agressie zijn een geliefd onderwerp voor karikaturen. Personen of landen wordt dan hetzelfde gedrag verweten. En de slachtoffers van dat gedrag worden juist als onschuldig voorgesteld. Door de vijand gelijk te stellen aan een roofdier is een harde tegenactie gerechtvaardigd, want schadelijke dieren mag je uitroeien.

Wervingsposter voor het Amerikaanse leger die oproept tot actie tegen de Duitse agressor, 1918.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 6 - 2023