Home Alle problemen begonnen met Van Riebeeck – Niels Posthumus

Alle problemen begonnen met Van Riebeeck – Niels Posthumus

Alle problemen begonnen met Van Riebeeck – Niels Posthumus

Bas Kromhout

Hoofdredacteur

Gepubliceerd op: 17 augustus 2021

Update 18 april 2023

Nederlanders zijn medeplichtig aan de ellende waarin veel Zuid-Afrikanen nu nog verkeren, zo laat Niels Posthumus zien. Maar wat hebben zij aan ons schuldgevoel?

Zuid-Afrika werd begin juli opgeschrikt door plunderingen door aanhangers van de gearresteerde oud-president Jacob Zuma. Hij wordt verdacht van corruptie die de staat miljarden euro’s heeft gekost. Bij de rellen vielen meer dan 200 doden. Je moet als schrijver dus maar durven om in je boektitel een uitspraak te citeren van Zuma, waarmee hij in 2015 de verantwoordelijkheid voor alle problemen in Zuid-Afrika afschoof op Jan van Riebeeck.

Maar volgens oud-correspondent Niels Posthumus is er ‘geen speld tussen te krijgen’. Sinds de VOC-commandeur in 1652 een nederzetting stichtte bij Kaap de Goede Hoop, hebben witte mensen de grond en de hulpbronnen afgepakt van de inheemse inwoners, en hen als spotgoedkope en dikwijls onvrije arbeidskrachten uitgebuit voor eigen gewin. Deze geschiedenis werkt nog altijd door. Hoewel maar 8 procent van de Zuid-Afrikanen blank is, zijn 74 procent van de private landbouwgrond en driekwart van de topfuncties in het bedrijfsleven in witte handen. En hoewel er sinds het einde van de apartheid een zwarte middenklasse is ontstaan, is de massa nog altijd straatarm.

Het besef dat Nederlanders lang geleden de basis legden voor de ongelijkheid gaf Posthumus een ongemakkelijk gevoel. Vooral toen hij ontdekte dat andere Posthumussen sinds 1713 in Zuid-Afrika zijn gevestigd. ‘Hoe moest ik als moderne Nederlander – als Posthumus nota bene – met de historische impact van de Nederlandse kolonisatie in Zuid-Afrika omgaan?’ Om daarachter te komen begon de journalist aan een zoektocht door het land, op een manier die doet denken aan de NTR-serie ‘Goede Hoop’ met Hans Goedkoop uit 2017. Onderweg sprak Posthumus met historici, activisten en andere Zuid-Afrikanen. De geschiedenis trekt voorbij als een eindeloze reeks van roof, uitbuiting, ontrechting en geweld.

Om terug te komen op Posthumus’ vraag: hoe moeten Nederlanders met die geschiedenis omgaan? Daar heeft hij geen echt antwoord op. Ja, ze moeten volgens hem het verleden onder ogen zien, niet weglopen voor hun medeplichtigheid. Meer kennis is cruciaal. Maar dan? Wat hebben arme Zuid-Afrikanen eraan als mensen in Nederland schuldbewust zitten te zijn? Reflectie op het verleden kun je immers niet eten.

Dat de schrijnende ongelijkheid in Zuid-Afrika lange wortels heeft is onmiskenbaar. Helaas is het land daarin niet uniek. Zelfs het welvarende en relatief egalitaire Nederland kent een eeuwenlange geschiedenis van sociale ongelijkheid, die sporen nalaat. Het verschil is dat je aan de gelaatskleur van een (witte) Nederlander niet kunt zien tot welke klasse hij behoort, noch wie zijn voorouders waren. In Zuid-Afrika is dat anders, zodat elke sociale kwestie een gevaarlijke kleurdimensie heeft. De spanningen kunnen alleen worden opgelost door concreet beleid dat de kloof tussen armen en (witte en zwarte) rijken verkleint.

Bas Kromhout is senior redacteur van Historisch Nieuwsblad

Alle problemen begonnen met Van Riebeeck

Niels Posthumus, 352 p. Podium, € 22,50

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 9 - 2021

Nieuwste berichten

Speculeren over Emily Brontë
Speculeren over Emily Brontë
Recensie

Speculeren over Emily Brontë

Deborah Lutz schreef een biografie over de Brontë-zuster van wie het minst bewaard is gebleven. Daardoor blijven veel vragen onbeantwoord. Wellicht is over geen enkele familie in de letteren zoveel geschreven als die van de Brontës. De levens van Charlotte, Emily, Anne en Branwell spreken tot de verbeelding. Je moet dan ook van goeden huize...

Lees meer
Radegunde voedt de armen. Miniatuur uit Leven van Sint-Radegunde, elfde eeuw.
Radegunde voedt de armen. Miniatuur uit Leven van Sint-Radegunde, elfde eeuw.
Artikel

Twee middeleeuwse nonnen komen in opstand 

In 589 liep de opstand in een Frankisch vrouwenklooster uit op moord en doodslag. Tijdgenoot Gregorius van Tours sprak in zijn Historiën – de enige bron die over de nonnenopstand bestaat – van een schandaal waarin de duivel de hand had. Wat zat er werkelijk achter deze rebellie?  Omstreeks het midden van de zesde eeuw...

Lees meer
Rivaliteit tussen Griekse stadstaten leidde tot een verwoestende oorlog
Rivaliteit tussen Griekse stadstaten leidde tot een verwoestende oorlog
Recensie

Rivaliteit tussen Griekse stadstaten leidde tot een verwoestende oorlog

Soms waren ze bondgenoten. Maar hun rivaliteit leidde uiteindelijk tot een verwoestende oorlog tussen Griekenlands dominante poleis. Dit artikel krijg je van ons cadeau Wil je ook toegang tot HN Actueel? Hiermee lees je dagelijks geschiedenisverhalen met een actuele aanleiding op onze website en ontvang je exclusieve nieuwsbrieven. Sluit hier een abonnement af en je...

Lees meer
Motor bij Kneppelfreed
Motor bij Kneppelfreed
Artikel

Op ‘knuppelvrijdag’ eisten de Friezen hun taal op

Op 16 november 1951 raakten boze Friezen in Leeuwarden slaags met de politie. Kneppelfreed, zoals deze confrontatie bekend kwam te staan, gaf een belangrijke impuls aan de emancipatie van de Friese taal. Aanleiding was een rechtszaak over een verkeersboete van zeven gulden. Eind oktober 1951 zorgde Fries statenlid en journalist Tsjebbe de Jong voor ophef...

Lees meer
Loginmenu afsluiten