Home Op het WK voetbal in 1938 was het Wilhelmus bij twee ploegen te horen

Op het WK voetbal in 1938 was het Wilhelmus bij twee ploegen te horen

Curaçao heeft zich als zelfstandig land binnen het Koninkrijk der Nederlanden geplaatst voor het WK voetbal in 2026. Op het WK in 1938 vond iets soortgelijks plaats, toen Nederlands-Indië als kolonie deelnam aan het mondiale voetbaltoernooi. Volgens historicus Gijsbert Oonk zorgt de sportwereld al decennialang voor vraagstukken over de natie, staat, koninkrijk en nationale identiteit.

Goal Nederlands Elftal tijdens de oefenwedstrijd tegen Nederlands-Indië.
Het Nederlands Elftal scoort tijdens de oefenwedstrijd tegen Nederlands-Indië,

Daniel Melissen Ferrer

Gepubliceerd op: 9 december 2025

Update 5 januari 2026

Was het gebruikelijk voor Europese koloniën om een eigen sportploeg te hebben die deelnam aan internationale competities?

‘Het lag aan de koloniale machthebber of het mogelijk was om mee te doen. Zo speelde de Indiase hockeyploeg geregeld op de Olympische Spelen – met veel succes. Maar over het algemeen was het Mondiale Zuiden – met uitzondering van Japan – in de eerste helft van de twintigste eeuw ondervertegenwoordigd op internationale toernooien.’

Meer historische context bij het nieuws van vandaag?

Meld je aan voor de gratis nieuwsbrief van Historisch Nieuwsblad.
Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in je inbox.

‘Bij de deelname van teams uit de koloniën is het belangrijk om te reflecteren op wat we verstaan onder een “eigen” sportploeg. Nederlands-Indië was geen soevereine natiestaat, zoals andere landen op het WK dat wel waren. We moeten het team daarom niet zien als het “nationale” elftal van een concreet gedefinieerde natie.’

Is het dan opvallend dat Nederland en Nederlands-Indië meededen aan dezelfde competitie?

‘De deelname van beide teams was zeker opmerkelijk. Ze speelden onder dezelfde vlag, het Wilhelmus werd voor de wedstrijden van beide ploegen gespeeld en de voetballers stonden in soortgelijke oranje shirts op het veld. Dit roept vragen op over de staatkundige identiteit van Nederlands-Indië: wie en wat vertegenwoordigde het elftal eigenlijk?’

Prins Bernhard ontmoet de voetballers van Nederlands-Indië
Prins Bernhard ontmoet de voetballers van Nederlands-Indië tijdens een oefenwedstrijd in Amsterdam, 1938.

‘Het Nederlands-Indisch elftal was ook bijzonder omdat het een redelijk gemengde ploeg was. Sport was in de koloniën een gesegregeerde activiteit, waarbij witte en niet-witte teams veelal los van elkaar speelden. Dit elftal bestond daarentegen uit Nederlanders, Indo-Europeanen, Javanen, Ambonezen, en Chinezen.’

‘Vanuit Nederlands perspectief roept de deelname van het moederland en de kolonie dus een identiteitsvraagstuk op. Maar in andere landen had het idee van de nationale staat al langer een veelvormige invulling bij sportcompetities. Neem Groot-Brittannië: tijdens de Olympische Spelen bestaat Team Britain al geruime tijd uit Schotland, Wales en Engeland, terwijl zij op het WK-voetbal als drie landen tegen elkaar spelen.’

Nederland en Nederlands-Indië speelden allebei in oranje shirts

‘Op het WK van 1938 vormden nazi-Duitsland en Oostenrijk ook een aparte kwestie. De Anschluss had net plaatsgevonden en Adolf Hitler vond dat beide ploegen moesten worden samengevoegd om een betere vertegenwoordiging te hebben op het toernooi. Het Oostenrijkse team werd opgeheven en samengevoegd met het Duitse team. Uiteindelijk weigerden maar enkele Oostenrijkse spelers om mee te gaan met dit nieuwe Duitse elftal.’

 Waren inwoners van Nederlands-Indië blij met de toernooideelname?

‘In de koloniën zie je dat sport gelieerd kan zijn aan het ontspruiten van verzet tegen de koloniale heerser. Tegelijkertijd kon het ook dienen als een manier om te laten zien dat je even goed, of zelfs beter was dan de kolonisator in de sport die zij hadden geïntroduceerd. De deelname van het Nederlands-Indisch elftal aan het WK kon zo ook dienen als een vorm van internationale erkenning voor Indonesiërs.’  

De selectie van het voetbalteam van Nederlands Indië in 1938
De selectie van Nederlands-Indië in Deventer, 26 juni 1938.

In het huidige Indonesische elftal spelen veel in Nederland geboren voetballers. Hoe wordt er in Indonesië naar deze aanhoudende Nederlandse aanwezigheid gekeken?

‘De instroom van deze spelers geeft een enorm impuls aan het elftal omdat het nu wint van landen die vroeger nauwelijks werden verslagen. Dat is voor veel Indonesiërs het allerbelangrijkste. Een soortgelijke ontwikkeling vindt plaats in Suriname. Daar is het sportpaspoort geïntroduceerd: Nederlanders van Surinaamse afkomst kunnen hiermee voor het Surinaamse elftal spelen, zonder de nationaliteit te verkrijgen.’

‘Coaches, sportbonden en nationale staten kijken op steeds subtielere manieren hoe ze met soepele regelgeving de diaspora in dominante Europese voetballanden aan zich kunnen binden. Zo zie ik een zekere continuïteit tussen historische en huidige praktijken. De vraag op basis waarvan het elftal wordt samengesteld is door de jaren heen namelijk hetzelfde: wie mag de natie vertegenwoordigen? Vroeger waren er ad hoc oplossingen en werden mensen gestimuleerd door opportunisme. Nu is er veel regelgeving, maar het opportunisme is hetzelfde gebleven.’

Beide teams liggen er snel uit

Nederland werd in de eerste ronde van het WK 1938 uitgeschakeld door Tsjecho-Slowakije: 3-0. Op dezelfde dag ging Nederlands-Indië met 6-0 onderuit tegen Hongarije. Na het WK in Frankrijk speelden beide ploegen nog een vriendschappelijke wedstrijd in het Olympisch Stadion in Amsterdam, die Oranje met 9-2 won.

Tsjecho-Slowakije tegen Nederland, 5 juni 1938
Tsjecho-Slowakije verslaat Nederland in de verlenging, 5 juni 1938.

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten