Op 63-jarige leeftijd betrad de Zweedse uitvinder Alfred Nobel (1833-1896) de eeuwige jachtvelden. Een hersenbloeding werd de chemicus fataal. Vrijwel direct daarna gonsde het in de kranten: wie krijgt de enorme erfenis? Getrouwd was hij niet en van kinderen was geen sprake. De man leefde alleen en stierf alleen. Enkele neven en nichten rekenden zich reeds rijk, maar dat was buiten de laatste wens van de ontslapen pacifist gerekend. Een speciaal fonds moest er komen, zo stond in zijn testament, voor mensen waar dan ook ter wereld die de mensheid gebenedijd hadden. Prijzen voor bepaalde exacte vakken, voor literatuur en voor de vrede. De onfortuinlijke keuze voor bepaalde laureaten daargelaten hebben we daar nog steeds plezier van.
De grote verdienste van zijn biografe Ingrid Catleber is hoe ze Nobels leven in zijn tijd plaatst: de tumultueuze negentiende eeuw doordesemd van oorlogszin en op het terrein van kunst en wetenschap van hemelbestormende ambitie. En hoe ze oog toont voor het constante drama in zijn leven. Nobel vond uiteindelijk dynamiet uit, en moest met lede ogen toezien hoe dat jegens medemensen werd ingezet. Zijn grote literaire ambitie werd niet vervuld, met de liefde werd het ook niks en hij stond lang in de slagschaduw van zijn vader Immanuel, die ook uitvinder was. Een gelukkig man kun je hem niet noemen na lezing van deze kostelijke, romanesk geschreven biografie.
Ronduit sympathiek was zijn onblusbare liefde voor de dichtkunst. Zozeer dat hij in het geheim poëzie schreef. Om rijm bekommerde hij zich niet, die ‘metrische nonsens’. Blanke verzen zoals Shakespeare wilde hij schrijven. Maar wat hij op papier kreeg, vond hij te benedenmaats om het aan anderen te laten lezen. Treurnis alom. Daarentegen bracht zijn doorlopend experimenteren met nitroglycerine hem tot de ontdekking van dynamiet. Juist dat door dat wetenschappelijk succes kreeg hij achteraf wroeging. Misschien was zijn grootste prestatie, als bijdrage aan de mensheid, toch wel het opstellen van zijn testament. Zelden vond bloedgeld een betere bestemming.
Jeroen Vullings is biograaf en criticus.
Alfred Nobel. Het verhaal van een man en zijn tijd. Ingrid Carlberg, vert. Geri de Boer, 688 p. De Bezige Bij, € 49,99
